By Dr. Ravindra Patil
एपिलेप्सी हा मेंदूचा विकार आहे की ज्यामुळे दौरे (फेफरं) किंवा असामान्य संवेदना आणि वर्तन होते. औषधे फेफरे येणे वगैरेचा त्रास कमी करू करू शकतात. परंतु काहीवेळा औषधे काम करत नाहीत आणि फेफरेसाठी मेंदूची शस्त्रक्रिया किंवा अपस्मारासाठी मेंदूची शस्त्रक्रिया केली जाते.
एपिलेप्सी च्या उपचारासाठी मेंदूची शस्त्रक्रिया हा सर्वप्रथम उपचार नाही, कारण ती एक मोठी शस्त्रक्रिया आहे. त्या शिवाय अपस्मारासाठी शस्त्रक्रिया सर्वात प्रभावी तेव्हा असते जेव्हा मेंदूच्या एकाच ठिकाणातील रोगामुळे फेफरे येतात. त्यामुळे, प्रत्येक अपस्माराच्या रुग्णाला मेंदूच्या शस्त्रक्रियेनंतर फेफरे येण्यापासून आराम मिळत नाही.
कुठलाही एपिलेप्सीचा रुग्ण शस्त्रक्रियेसाठी पात्र आहे की नाही हे विशेष चाचण्या करून ठरवतात.
मेंदूच्या एपिलेप्सी शस्त्रक्रियेमध्ये मेंदूचा तो भाग काढून टाकला जातो की ज्यामुळे फेफरे येतात.
मेंदूच्या शस्त्रक्रियेनंतर झटके मर्यादित करणे, औषधे देऊन किंवा न देऊन फेफरांची तीव्रता मर्यादित करणे.
असमाधानकारकपणे नियंत्रित केलेल्या एपिलेप्सीमध्ये असे दुष्परिणाम होऊ शकतात:
दौरे कमी करण्यासाठी कोणती शस्त्रक्रिया करायची हे प्रकार मेंदूतील विद्युत गडबडीचे स्थान कुठे आहे आणि रुग्णाचे वय किती आहे यावर अवलंबून असते:
मेंदूचे वेगवेगळे क्षेत्र वेगवेगळे कार्य नियंत्रित करतात. त्यामुळे, शस्त्रक्रियेची जागा आणि शस्त्रक्रियेच्या प्रकारानुसार जोखीम बदलू शकतात. सर्जिकल टीम रूग्णाला व त्याच्या नातेवाईकांना प्रक्रियेचे विशिष्ट धोके समजून घेण्यास मदत करेल, तसेच गुंतागुंत होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी काय करण्यात येईल ते समजावेल. ऑपरेशनच्या जोखमींमध्ये खालील गोष्टींचा होउ शकतात:
विशेष चाचण्यांद्वारे मेंदूच्या नेमक्या कोणत्या भागावर शस्त्रक्रिया करायची आहे हे कळेल. खालील तपासण्या करतात…
भाषा, संवेदी कार्ये, मोटर कौशल्ये किंवा इतर गंभीर कार्ये नियंत्रित करणारे मेंदूचे अचूक क्षेत्र निर्धारित करण्यासाठी सर्जन्सची टीम अनेक तपासण्या करते. हे सर्जिकल साइटवर अवलंबून असते. ही माहिती सर्जनला मेंदूतील काही भाग काढून टाकताना कोणता भाग कार्य जतन करण्यासाठी जपून ठेवायचा ते कळते.
याव्यतिरिक्त, सामान्यतः मौखिक आणि गैर-मौखिक शिक्षण कौशल्ये आणि मेमरी फंक्शन मोजण्यासाठी चाचणीची शिफारस केली जाते. या चाचण्या जप्तीमुळे प्रभावित मेंदूच्या क्षेत्रामध्ये होणार्या बदलांची अतिरिक्त माहिती देतात. तसेच शस्त्रक्रियेनंतर कार्य मोजण्यासाठी आधारभूत माहिती प्रदान करू शकतात.
ऑपरेशनपूर्वी कवटीच्या भागावर केस मुंडले जातील. नसेत सुई द्वारा नळ्या लावल्या जातील आणि शस्त्रक्रियापूर्व औषधे दिली जातील.
सामान्य भूल (जनरल एनेस्थेशिया) दिली जाते. काही प्रकरणांमध्ये, जागृत शस्त्रक्रिया केली जाते, अधिक माहिती या लेखाच्या शेवटी दिली आहे. जागृत शस्त्रक्रिया मेंदूचे असे भाग वाचवण्यास मदत करते की जे भाषा आणि हालचाल नियंत्रित करतात. रूग्ण जरी जागा असला तरी जागृत शस्त्रक्रियेत रुग्णाला वेदना होत नाहीत.
सर्जन कवटीच्या एका लहान छीद्रातून शस्त्रक्रिया करतात. शस्त्रक्रियेनंतर सर्जन कवटी मध्ये झालेले छीद्र कवटीच्या काढलेल्या हाडांनी बंद करतात. योग्य औषधांनी वेदना कमी करण्यात येतात. संसर्ग टाळण्यासाठी प्रतिजैविके औषधे (एन्टीबायोटीक्स) दिली जातात. एपिलेप्सी शस्त्रक्रियेसाठी एकूण रुग्णालयात मुक्काम तीन ते सात दिवसांचा असु शकतो.
ऑपरेशन नंतर कामावर किंवा शाळेत परत येण्यासाठी एक ते तीन महिने लागू शकतात. सामान्य क्रियाकलाप हळूहळू सुरू करणे आवश्यक आहे.
एपिलेप्सी शस्त्रक्रियेचे परिणाम शस्त्रक्रियेच्या प्रकारानुसार बदलतात. अपेक्षित परिणाम म्हणजे औषधोपचारा शिवाय जप्ती बंद होणे.
सर्वात सामान्य आणि सर्वोत्कृष्ट समजली जाणारी प्रक्रिया म्हणजे मेंदूच्या टेम्पोरल लोबमधील ऊतींचे विच्छेदन — याने सुमारे दोन-तृतीयांश लोकांना जप्ती पासून मुक्ती मिळते. शास्त्रीय अभ्यास असे सूचित करतात की जर टेम्पोरल लोब सर्जरीनंतर औषधे घेऊन पहिल्या वर्षात जप्ती आली नाही तर दोन वर्षात जप्तीमुक्त होण्याची शक्यता 87% ते 90% आहे. जर तुम्हाला दोन वर्षात जप्ती आली नसेल, तर पाच वर्षात 95% आणि 10 वर्षात 82% जप्तीमुक्त होण्याची शक्यता आहे.
जर एखादा रुग्ण कमीत कमी एक वर्ष जप्तीमुक्त राहिला तर औषधे बंद केली जाऊ शकतात. फेफरे आल्यास ते औषधांद्वारे नियंत्रित केले जातात.
जागृत मेंदूची शस्त्रक्रिया ही एक प्रकारची मेंदूची शस्त्रक्रिया आहे जी रुग्ण जागृत आणि सतर्क असताना मेंदूवर केली जाते. जागृत मेंदूच्या शस्त्रक्रियेचा उपयोग काही मेंदूच्या (न्यूरोलॉजिकल) स्थितींवर उपचार करण्यासाठी केला जातो, ज्यामध्ये काही मेंदूच्या गाठी किंवा अपस्माराच्या झटक्यांचा समावेश होतो.
सारांश, अपस्मारासाठी मेंदूवरील शस्त्रक्रिया अशा लोकांसाठी उपयुक्त आहे ज्यांना मेंदूच्या एकाच भागातून फेफरे येतात. हा जप्तीचा उपचार जेव्हा औषधे काम करत नाहीत तेव्हा उपयोगी होतो.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.
