By Dr.Ravindra Patil
कोणत्याही प्रकारची मणक्याची शस्त्रक्रिया ही खूप महागडी शस्त्रक्रिया मानली जाते. हे काही प्रमाणात खरे ही आहे कारण स्पाइन ट्यूमरच्या शस्त्रक्रियेसाठी अत्यंत कुशल सर्जन, अत्याधुनिक ऑपरेशन थिएटर्स आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अचूकतेसाठी शस्त्रक्रियेत वापरले जाणारे नेव्हिगेशन या सर्वांची आवश्यकता असते. परंतु या सर्व सोईंमुळे, काही दशकांपूर्वी ज्या शस्त्रक्रिया करता येत नव्हत्या अशाही शस्त्रक्रिया आजच्या काळात करता येतात आणि त्यांचे परिणामही चांगले येतात. याचे कारण म्हणजे पूर्वीच्या काळी सर्जरीचे कौशल्य आणि सर्जिकल नेव्हिगेशन उपलब्ध नव्हते.
पाश्चात्य देशांमध्ये स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रियेची सरासरी किंमत खूप जास्त असते.
त्या मानाने भारतात प्रगत वैद्यकीय सुविधा आणि कमी किमतीच्या स्पाइनल फ्यूजन सर्जरीसाठी आश्वासक तंत्रज्ञानासाठी जगभरात ओळखला जातो. स्पाइनल फ्यूजन सर्जरीसाठी अनेक रुग्णालये भारतात आहेत.
इतर कोणत्याही देशांच्या तुलनेत भारतात स्पाइनल फ्यूजन सर्जरीची किंमत खूपच कमी आहे. भारतात स्पाइनल फ्यूजन सर्जरीचा खर्च जगातील इतर विकसित देशांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे.
भारतातील स्पाइनल फ्यूजन सर्जरीची किंमत विविध निर्णायक घटक ठरवू शकतात. ते घटक म्हणजे हॉस्पिटल चे घटक, मेडिकल टीमचे घटक किंवा पेशंट वर आधारीत घटक म्हणून वर्गीकृत केले जाऊ शकतात.
.
स्पाइनल फ्यूजन ही एक शस्त्रक्रिया प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये एक किंवा अधिक कशेरुक (मणके) त्यांच्यातील एकमेंकाशी जोडले जातात व त्यांच्यामधील हालचाल पूर्णपणे बंद होते. हे काही अंशी वेल्डिंग सारखेच असते. पण फरक असा असतो की शस्त्रक्रियेदरम्यान मणके ताबडतोब एकमेकांशी जोडले जात नाहीत. शस्त्रक्रिये नंतर अनेक महिन्यांत मणके कायमचे जोडले जातात.
स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया विचारात घेण्याची अनेक संभाव्य कारणे आहेत. यामध्ये फ्रॅक्चर झालेल्या कशेरुकाचे उपचार, विकृती सुधारणे, हालचालीदरम्यान होणार्या वेदना दूर करणे, अस्थिरतेवर उपचार करणे आणि मणक्यामधील डिस्क हर्निएशनवर उपचार करणे अशी कारणे असतात.
सर्व पाठीच्या फ्रॅक्चरला शस्त्रक्रियेची आवश्यकता नसते. काही फ्रॅक्चर मध्ये, विशेषत: पाठीचा कणा किंवा मज्जातंतूच्या दुखापतीशी संबंधित केसमध्ये उपचारांचा भाग म्हणून फ्यूजन शस्त्रक्रिया आवश्यक असते.
उपचार लागतो अशी दुसरी स्थिती म्हणजे पाठीच्या कण्याची अस्थिरता, म्हणजे दोन किंवा अधिक कशेरुकांमधील असामान्य किंवा जास्त हालचाल होणे. सामान्यतः असे मानले जाते की अशी मणक्यांमधील अस्थिरता पाठीच्या किंवा मानेच्या वेदनांचे स्त्रोत असू शकते किंवा त्यामुळे मज्जातंतु बिघडू शकतात किंवा मज्जातंतूंना नुकसान होऊ शकते.
दोन मणक्यांमधील चकती चे (डिस्क चे) जेव्हा हर्निएशन तेव्हा त्या रूग्णांना सहसा फ्यूजन शस्त्रक्रियेची आवश्यकता असते. या तंत्रात मानेच्या पुढच्या भागात चीर टाकून डिस्क काढून त्या जागी हाडाचा छोटा तुकडा बसवला जातो.
दोन किंवा अधीक मणक्याचे फ्यूजन करण्यासाठी अनेक शस्त्रक्रिया पद्धती उपलब्ध आहेत ज्यात कशेरुकाच्या दरम्यान हाडांचे कलम (ग्राफ्ट) लावणे समाविष्ट आहे. फ्यूजन मणक्याचा मागच्या बाजूने पुढील किंवा दोन्हीच्या मिश्रणाने केले जाऊ शकते. फ्यूजनचे अंतिम उद्दिष्ट दोन किंवा अधिक कशेरुकांमध्ये एक ठोस मिलन मिळवणे आहे. यानंतर अर्थात आधी नमूद केल्या प्रमाण त्या दोन कशेरुकांमध्ये हालचाल होऊ शकत नाही.
फ्यूजनमध्ये प्लेट्स, स्क्रू आणि पिंजरे यांसारख्या पूरक साधनांचा वापर केला जातो. सर्जीकल साधंनांचा वापर कधीकधी विकृती सुधारण्यासाठी केला जातो, परंतु सामान्यतः हाडांच्या कलम बरे होईपर्यंत मणक्यांना एकत्र ठेवण्यासाठी केला जातो. हार्डवेअर वापरले असो किंवा नसो, हे महत्त्वाचे असते की हाड किंवा हाडांचा पर्याय मणक्यांना एकत्र जोडण्यासाठी वापरला जाणे आवश्यक आहे.
हाडाचे कलम करायला एकतर रुग्णाच्या दुसर्या हाडातून घेतले जाते किंवा हाडांच्या बँकेतून (बोन बॅंक मधून) घेतले जाऊ शकते. रुग्णाच्या हाडांचा वापर करून फ्यूजन करण्याचा इतिहास मोठा आहे आणि त्याचा परिणाम चांगले होतात. धूम्रपान, इतर परिस्थितींसाठी घेत असलेली औषधे आणि एकूण आरोग्याचाही बरे होण्याच्या दरावर आणि संलयनाच्या दरावर परिणाम होऊ शकतो.
स्पाइनल फ्यूजननंतर बराच काळ रूग्णाला बरे वाटत नसते. सुदैवाने, वेदनाशामक औषधे आणि अंतस्नायु इंजेक्शन्ससह पोस्टऑपरेटिव्ह वेदना खूप कमी करता येतात.
दुसरा पर्याय म्हणजे रुग्ण-नियंत्रित पोस्टऑपरेटिव्ह वेदना नियंत्रण पंप. येथे रुग्णाला दुखणे सुरू झाले की रूग्ण एक बटण दाबतो / दाबते, की ज्यामुळे इंट्राव्हेनस लाइनद्वारे दुखणं कमी करणारे अमली वेदना शामक औषध पूर्व निर्धारित डोसने रक्तात वितरीत होते.
रूग्ण साधारणपणे तीन ते चार दिवस हॉस्पिटलमध्ये राहतात, परंतु अधिक व्यापक शस्त्रक्रियेनंतर जास्त काळ राहवे लागते. रूग्णालयातून डिस्चार्ज झाल्यानंतर पुनर्वसन केंद्रात थोडे दिवस राहण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो. प्रत्येक रुग्णामध्ये फ्यूजन वेगळी असते. फ्यूजन शस्त्रक्रियेनंतर बरे होण्याची प्रक्रिया हाडांच्या फ्रॅक्चर नंतरच्या प्रक्रिये सारखीच असते. या काळात रुग्णाची सर्व हालचाल प्रतिबंधित असते. शस्त्रक्रियेनंतर तीन किंवा चार महिन्यांनंतर हाडांचे भरीव बरे होतात.
गेल्या काही वर्षांत भारत म्हणजे परवडणारे, सुलभ आणि कार्यक्षम कमी खर्चात स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया उपचारांसाठी विख्यात झाला आहे. स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया करून घेण्यास हॉस्पिटल शोधत असलेल्या रुग्णांसाठी वैद्यकीय केंद्र म्हणून भारत उदयास आला आहे. जगातील काही सर्वोत्तम स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया रुग्णालये भारतात आहेत. अत्यंत वाजवी दरात प्रगत वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी हल्ली भारत देश ओळखला जातो. गेल्या 5 वर्षांत स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया करून घेणार्या रुग्णांच्या संख्येत दरवर्षी सरासरी 15 ते 20 टक्के वाढ दिसून आली आहे. भारतीय स्पाइनल फ्यूजन सर्जरी रुग्णालये प्रगत पायाभूत सुविधा आणि कमी उपचार खर्चाद्वारे समर्थित प्रगत आरोग्य सेवा आणि उच्च दर्जाच्या सेवा देतात.
भारतात गेल्या 5 वर्षात स्पाइनल फ्यूजन शस्त्रक्रिया केलेल्या रुग्णांची अंदाजे आकडेवारी अशी आहे
वर्ष | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
शस्त्रक्रिया | 4,800 | 6,000 | 7,500 | 9,600 | 10,800 |
मिरजेतील समर्थ न्युरो एन्ड सुपरस्पेश्यालिटी हॉस्पिटल मध्ये वाजवी खर्चात स्पाईन फ्यूजन, ब्रेन सर्जरी, बॅक सर्जरी वगैरे तेथील मुख्य ब्रेन व स्पाईन सर्जन डॉ रवींद्र पाटील यांच्या देखरेखीखाली होतात. मिरज लहान शहर असल्याने तेथे ऑपरेशनचा एकूण खर्च मोठ्या शहरांच्या मानाने खूपच कमी होतो.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.
