ब्रेन ट्यूमर आहार आणि पोषण

ब्रेन ट्यूमर आहार आणि पोषण

By Dr. Ravindra Patil

Table of Contents

उपचारादरम्यान आरोग्यास आधार देणे

कोणत्याही आजाराच्या वेळी, योग्य आहार खरोखर आवश्यक आहे. चांगले आरोग्य असतानाही कोणते पदार्थ आणि पेये ‘वाईट’ मानली जातात ती तर नक्कीच टाळली पाहिजेत. ब्रेन ट्यूमर उपचार घेत असलेल्या रुग्णासाठी सर्वोत्तम आहार शोधणे हा या ब्लॉगचा उद्देश आहे.

खरोखरी ब्रेन ट्यूमर साठी आहार असतो का?

ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांसाठी पौष्टिक मार्गदर्शक तत्त्वे आहेत का?

असा प्रश्न पहिले मनात येतो. ब्रेन ट्यूमर एक गंभीर स्थिती आहे आणि त्यात उपचार आवश्यक आहेत. ब्रेन ट्यूमरच्या उपचारादरम्यान विशेष पोषणाची आवश्यकता आहे का?

ब्रेन ट्यूमर असलेल्या सर्व व्यक्तींना सार्वत्रिकपणे लागू होणारा विशिष्ट “ब्रेन ट्यूमर आहार” नाही. पण, एक संतुलित आणि पौष्टिक आहार सामान्यत: संपूर्ण आरोग्य आणि कल्याणास समर्थन देण्यासाठी योग्य असतो. असा आहार ब्रेन ट्यूमरसाठी उपचार घेत असलेल्या व्यक्तींसाठी विशेषतः महत्वाचा व उपयुक्त असू शकते.

ब्रेन ट्यूमर दरम्यान पोषणासाठी खालील टिपा आहेत

  1. संतुलित पोषण: फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्ये, प्रथिने आणि निरोगी स्निग्ध पदार्थांसह विविध पौष्टिक-दाट पदार्थांचे सेवन करण्यावर लक्ष केंद्रित करा. ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांसाठी हे सर्व आरोग्यदायी आहार आहेत.
  2. हायड्रेशन: दिवसभर भरपूर पाणी पिऊन चांगले हायड्रेटेड रहा. संपूर्ण आरोग्यासाठी योग्य हायड्रेशन आवश्यक आहे आणि थकवा आणि बद्धकोष्ठता यासारख्या उपचारांचे दुष्परिणाम व्यवस्थापित करण्यात मदत करू शकते.
  3. प्रक्रिया केलेले अन्न मर्यादित करा किंवा खाऊच नका: प्रक्रिया (प्रोसेस्ड फूड) केलेले पदार्थ, साखरयुक्त स्नॅक्स आणि जास्त साखर असलेले पेये यांचा वापर कमी करा. हे पदार्थ पौष्टिक मूल्य खूप कमी देतात आणि जळजळ आणि इतर आरोग्य समस्यांमध्ये वाढ करवू शकतात. ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांसाठी असा आहार अजिबात चांगला नसतो.
  4. हेल्दी फॅट्स: एवोकॅडो, नट, बिया आणि फॅटी फिश (जसे साल्मन आणि ट्यूना) यांसारख्या निरोगी चरबीचे स्रोत तुमच्या आहारात समाविष्ट करा. निरोगी चरबीचे प्रकार मेंदूच्या आरोग्यास समर्थन देऊ शकतात आणि त्यात दाहक-विरोधी गुणधर्म असू शकतात. ते ब्रेन ट्यूमरच्या उपचारासाठी पोषक आधार देतील.
  5. फायबर-युक्त अन्न: पचन आणि एकूणच आतड्यांच्या आरोग्यासाठी संपूर्ण धान्य, फळे, भाज्या आणि शेंगा यासारख्या भरपूर फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करा.
  6. मध्यम कॅफिन आणि अल्कोहोल: कॅफीन आणि अल्कोहोलचे सेवन मर्यादित करा, कारण हे पदार्थ हायड्रेशनच्या पातळीवर दुष्परिणाम करू शकतात आणि औषधांच्या प्रभावावर विपरीत असर करू शकतात. ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांसाठी हे चांगले पदार्थ नाहीत.
  7. वैयक्तिक गरजा विचारात घ्या: तुमच्या विशिष्ट परिस्थितीनुसार, उपचारांच्या दुष्परिणामांमुळे किंवा आरोग्याच्या इतर परिस्थितींमुळे तुम्हाला आहारातील निर्बंध किंवा आवश्यकता असू शकतात. डायेटीशियन किंवा फॅमिली डॉक्टरसह कार्य करणे महत्वाचे आहे जे वैयक्तिकृत आहार मार्गदर्शन प्रदान करू शकतात.

तुमच्या आहारात महत्त्वपूर्ण बदल करण्यापूर्वी नेहमी तुमच्या हॉस्पटल टीमशी सल्लामसलत करा, खासकरून जर तुम्ही ब्रेन ट्यूमरवर उपचार घेत असाल. ते तुमच्या वैयक्तिक गरजा आणि वैद्यकीय इतिहासाच्या आधारे तयार केलेला सल्ला देऊ शकतात.

ब्रेन ट्यूमरच्या उपचारादरम्यान आहारासह आरोग्याला आधार देणे ही नवीन गोष्ट नाही. आहार हा आपल्या जगण्याचा एक अविभाज्य घटक असल्यामुळे तो आदर्शच असला पाहिजे. याशिवाय प्रत्येक मोठ्या आजाराचा डाएट प्लॅन असतो. आपल्याकडे ब्रेन ट्यूमर आहार योजना असणे आवश्यक आहे. या ब्लॉगमध्ये ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांसाठी आहाराचे नियोजन करण्यासाठी सामान्य मार्गदर्शक तत्त्वे दिली आहेत.

ब्रेन ट्यूमर उपचारांच्या दुष्परिणामांचे व्यवस्थापन

ब्रेन ट्यूमरवर नेहमीच शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी किंवा रेडिएशन थेरपीद्वारे उपचार केले जातात. ब्रेन ट्यूमरचे दुष्परिणाम टाळणारा आहार घेण्याचे देखील नियोजन केले पाहिजे. ब्रेन ट्यूमर थेरपीचे विविध दुष्परिणाम आणि ब्रेन ट्यूमर आहार आणि पोषण कसे मदत करेल ते आपण प्रथम पाहू या.

ब्रेन ट्यूमर शस्त्रक्रियेचे दुष्परिणाम व त्यासाठी आदर्श आहार

हे दुष्परिणाम कोणत्याही शस्त्रक्रियेच्या दुष्परिणामांसारखेच असतील. नैसर्गिक जीवनसत्त्वांनी भरलेला सामान्य उच्च प्रथिने असलेला पौष्टिक आहार मेंदूच्या शस्त्रक्रियेच्या जखमांना मदत करेल (जी शस्त्रक्रिया कदाचित क्रॅनियोटॉमीही असू शकते) आणि जखम लवकर बरी होईल.

ब्रेन ट्यूमर केमोथेरपीचे दुष्परिणाम व त्यासाठी आदर्श आहार

ब्रेन ट्यूमर केमोथेरपीचे काही दुष्परिणाम, परंतु सर्वच नाही, योग्य पोषणाने कमी केले जाऊ शकतात.

  1. मळमळ आणि उलट्या: केमोथेरपीच्या सर्वात सामान्य दुष्परिणामांपैकी एक म्हणजे मळमळ आणि उलट्या. भरपूर इलेक्ट्रोलाइट्स असलेले द्रव दिले पाहिजेत, उदा. नारळ पाणी आणि फळांचे रस. तथापि, रुग्णांच्या इतर रोगांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
  2. थकवा: केमोथेरपीमुळे थकवा येऊ शकतो, जो संपूर्ण उपचार कालावधीत आणि उपचार संपल्यानंतरही कायम राहू शकतो. गोड पदार्थांमुळे थकवा दूर होण्यास मदत होईल, पण डायाबिटीस नसल्यास.
  3. भूकेत बदल: केमोथेरपीमुळे भूकेवर परिणाम होतो, ज्यामुळे चव बदलते किंवा भूक कमी होते. लिंबूवर्गीय फळे रुग्णांची भूक व जीभेची चव वाढवू शकतात.
  4. पेरिफेरल न्यूरोपॅथी: काही केमोथेरपी औषधांमुळे हात आणि पायांमधील नसांना नुकसान होऊ शकते, ज्यामुळे मुंग्या येणे, सुन्न होणे किंवा वेदना यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. व्हिटॅमिन समृध्द अन्न दिल्यास ही लक्षणे कमी होण्यास मदत होईल.

ब्रेन ट्यूमर रेडिएशन थेरपीचे दुष्परिणाम व त्यासाठी आदर्श आहार

रेडिएशन थेरपी, केमोथेरपी सारखी, ब्रेन ट्यूमरसाठी एक सामान्य उपचार आहे. हे निरोगी ऊतींचे नुकसान कमी ठेऊन कर्करोगाच्या पेशींना लक्ष्य करून नष्ट करण्यासाठी उच्च-ऊर्जाच्या किरणांचा वापर करते. रेडिएशन थेरपी ब्रेन ट्यूमरवर उपचार करण्यासाठी प्रभावी ठरू शकते, परंतु त्याचे विविध दुष्परिणाम देखील होऊ शकतात. योग्य पोषण दिल्यास रेडिएशन थेरपीच्या लक्षणांपासून काही प्रमाणात मुक्त होण्यास मदत मिळेल.

  1. थकवा: रेडिएशन थेरपी घेत असलेल्या अनेक रुग्णांना थकवा जाणवतो, जो सौम्य ते गंभीर असू शकतो. विश्रांती आणि उच्च कॅलरी सहज पचण्याजोगे अन्न थकवा कमी करण्यास मदत करू शकते.
  2. त्वचेतील बदल: उपचार केलेल्या क्षेत्रातील त्वचा कोरडी होणे, खाज सुटणे किंवा संवेदनशील होऊ शकते. काही रुग्णांना पुरळ किंवा त्वचेच्या रंगद्रव्यात बदल होऊ शकतो. व्हिटॅमिन समृद्ध अन्न अशा वेळी मदत करू शकते.
  3. मळमळ आणि उलट्या: मेंदूवर रेडिएशन थेरपी दिल्यामुळे कधीकधी मळमळ आणि उलट्या होऊ शकतात, विशेषतः जर मेंदूत जिथे उपचार देत असतात तेच क्षेत्र जर मळमळ आणि उलट्या नियंत्रित करण्यासाठी जबाबदार असले नक्कीच उलट्या होऊ शकाता. उलट्या प्रतिबंधक औषधांसह तोंडी द्रवपदार्थ दिले तर ते मदत करतात.

रेडिएशन थेरपीचे आणखी बरेच दुष्परिणाम आहेत आणि दुर्दैवाने त्या सर्वांचे व्यवस्थापन आहारातील बदलांद्वारे केले जाऊ शकत नाही.

मग ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णाचा आहार कसा असावा? खालील मजकूर काही सामान्य मार्गदर्शक तत्त्वे देतो.

ब्रेन ट्यूमर रुग्णांसाठी आहार चार्ट :

ब्रेन ट्यूमरच्या रूग्णांसाठी आहार तक्ता म्हणजे मेंदूतील ट्यूमर असलेल्या लोकांसाठी सामान्यतः आरोग्यदायी पदार्थांची यादी. रूग्ण प्रक्रिया केलेले किंवा कृत्रिम रंग किंवा चव असलेले पदार्थ खाऊ शकत नाहीत कारण या रसायनांमुळे ट्यूमर वेगाने वाढतो. खालील बाबी फायदेशीर आहेत.

ब्रोकोली:

ब्रोकोलीमध्ये कर्करोगविरोधी गुणधर्म असल्याचे आढळून आले आहे आणि ते कर्करोग होण्याचा धोका कमी करण्यास देखील मदत करते. त्यात व्हिटॅमिन सी, व्हिटॅमिन बी6, फोलेट, कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, फॉस्फरस आणि पोटॅशियम असते.

लसूण:

लसूण हे सामान्यतः खाल्ले जाणारे अन्न आहे ज्यामध्ये कर्करोगविरोधी गुणधर्म असल्याचे आढळून आले आहे.

हळद:

हळद हा एक मसाला आहे व जी शतकानुशतके भारतीय पाककृतीमध्ये वापरली जाते. यात औषधी गुणधर्म आहेत.

आले:

आले हे एक असे अन्न आहे जे शतकानुशतके मळमळ आणि उलट्या या लक्षणांमध्ये मदत करण्यासाठी वापरात आहे. आता शास्त्रज्ञांना आढळले आहे की आले ब्रेन ट्यूमरमध्ये देखील मदत करू शकते.

चिकन मटनाचा रस्सा:

ज्यांना उच्च-कॅलरी आहार घेणे आवश्यक आहे त्यांच्यासाठी चिकन मटनाचा रस्सा एक उत्कृष्ट पर्याय आहे. त्यामध्ये भरपूर प्रथिने, पोषक आणि खनिजे असतात जे कर्करोगाशी लढण्यास मदत करतात.

दाणे:

दाणे हे असे अन्न आहे ज्यात अँटिऑक्सिडंट्स आणि ओमेगा-३ फॅट्स भरपूर असतात. ते प्रथिने, फायबर आणि निरोगी चरबीचे देखील चांगले स्त्रोत आहेत.

अंडी:

ब्रेन ट्यूमरच्या रुग्णांच्या आहारात अंडी हे एक उत्तम अन्न आहे. त्यांत अशी पोषक तत्वे आहेत की जी मेंदूच्या आरोग्यास मदत करतात आणि अंड्याचे अनेक भिन्न पदार्थ बनवता येतात.

इतर चांगले पदार्थ

ब्रेन ट्यूमर उपचारासाठी पोषण समर्थनामध्ये समाविष्ट केले जाणारे इतर चांगले पदार्थ आहेत:

  1. पालेभाज्या
  2. दूध
  3. अननस
  4. टोमॅटो
  5. लिंबूवर्गीय फळे