By Dr.Ravindra Patil
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस हा मानेच्या मणक्याचा एक सामान्य, वय-संबंधित विकार आहे जो मानेच्या मणक्यांत असतो. या स्थितीला मान संधिवात किंवा सर्व्हायकल ऑस्टियोआर्थराइटिस असेही म्हणतात. वयानुसार, मानेच्या चकत्या हळूहळू ढासळतात आणि परिणामी मानेची संरचना बिघडते. सर्व्हायकल चकतींमधील द्रवपदार्थ गमावला जातो ज्यामुळे मान कडक बनते, व ज्यामुळे सर्व्हायकल भागात ग्रीवेचा वेदना होतात. यामुळे मानेच्या मणक्यातील हाडे, चकत्या आणि सांधे यामध्ये बदल होतात.
फ्लुइड डिहायड्रेशन आणि डिस्क्स आणि कूर्चा आजूबाजूच्या भागात झीज झाल्यामुळे, ऑस्टियोफाइट्स नावाच्या हाडांची असामान्य वाढ किंवा हाडांचे “स्पर्स” उद्भवू शकतात ज्यामुळे जिथे पाठीच्या नसा स्पायनल कॉर्डमधून बाहेर पडतात तिथले रस्ते अरुंद होऊ शकतात, व ज्यामुळे सर्व्हायकल स्पाइनल स्टेनोसिस नावाची स्थिती उद्भवते.स्पॉन्डिलायसिस हा शब्द पाठीच्या कण्यातील कोणत्याही ऱ्हासाचे वर्णन करण्यासाठी वापरला जातो. स्पॉन्डिलायसिसच्या लक्षणांमध्ये म्हातारपणात मान आणि पाठीत तीव्र वेदना होतात. सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस मध्यमवयीन आणि वृद्ध लोकांमध्ये प्रचलित असतो.
स्पॉन्डिलायटिस आणि स्पॉन्डिलायटिस या दोन्हींचा मणकायंच्या माळेवर दुष्परिणाम होतो परंतु दोघांमध्ये मूलभूत फरक आहे. स्पॉन्डिलायटिसचा अर्थ असा आहे की ही एक किंवा अधिक सर्व्हायकल मणक्यांच्यात इन्फ्लेमेशन होणे व ज्यामुळे मणक्यामध्ये वेदना होतात. तर सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस हा वाक्प्रचार मुख्यतः मणक्याच्या कोणत्याही प्रकारच्या ऱ्हासाची स्थिती संदर्भित करतो. त्यामुळे, दोन्ही रोगांची लक्षणे व परिणाम सारखे असले तरी त्यांचे मूळ आणि कारणे पूर्णपणे वेगळी आहेत.
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगळी असु शकतात आणि सर्व्हायकल मणक्याचे दुखणे रूग्णाच्या वयावर अवलंबून असते. स्पॉन्डिलोसिसची काही सामान्य लक्षणे आहेत:
मूत्राशय आणि आतड्यांवरील नियंत्रण गमावणे
आधी मणक्यांच्या माळेची झीज होते आणि झीजेमुळे डीजेनेरेटिव्ह स्पॉन्डिलोसिस होतो. इतर कारणे आहेत:
मानेच्या स्पॉन्डिलोसिसचा सर्वात मोठा जोखीम घटक म्हणजे वृद्धत्व. इतर जोखीम घटक आहेत:
स्पॉन्डिलायसिस उपचार प्रामुख्याने सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस कायमचा कसा बरा करायचा, वेदना कायमच्या कमी कशा करायच्या आणि तुमच्या मणक्यांना मोठ्या प्रमाणात नुकसान होण्याचा धोका कमी कसा करायचा यावर लक्ष केंद्रित करतात.
ग्रीवाच्या स्पॉन्डिलायसिसच्या उपचारांसाठी सामान्यतः ही औषधे आहेत:
सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस हा प्रगतीशील रोग जरी नसला तरीही रुग्णांना आयुष्यभर तीव्र वेदना सहन कराव्या लागतात कारण ही अनेक वर्ष चालणारा रोग आहे. सर्व्हायकल स्पॉन्डिलायसिस शस्त्रक्रियेचा सल्ला डॉक्टरांनी केवळ क्वचित प्रसंगी देतील. त्या वेळी जेव्हा इतर उपचार पद्धती वेदना कमी करण्यास निरूपयोगी ठरतात. ज्या लोकांना दंड, हात आणि पाय यांच्या कार्यक्षमतेत प्रगतीशील रीते घट होते अशा लोकांसाठी ज्या बिंदूवर दोष आहे तो दूर करण्यासाठी शस्त्रक्रिया आवश्यक असू शकते. हे असे आहे कारण स्पायनल कॉर्डवर कोणत्याही प्रकारचे कॉम्प्रेशन आल्यास कायमस्वरूपी कार्यक्षम अपंगत्व येऊ शकते.
शस्त्रक्रियेमध्ये, पाठीचा कणा आणि मज्जातंतूंच्या टोकांवर अतिरिक्त दबाव आणणारे क्षेत्र किंवा स्त्रोत काढून टाकणे हे ध्येय असते. शस्त्रक्रियेच्या काही विस्तृत प्रकारांमध्ये स्थिरीकरण करण्यासाठी इम्प्लांट किंवा हाडांच्या कलमांचा (बोन ग्राफ्ट) उपयोग केला जाऊ शकतो. डॉक्टर सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसवर उपचार म्हणून विकृत डिस्क कायमची पण जोडू देखील शकतात.
६० वर्षे ओलांडलेल्या लोकांमध्ये सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिस असामान्य नाही. या रोगाचे लवकर निदान केल्याने डॉक्टरांना वेदना कमी करण्यासाठी ऑपरेशन शिवायच्या उपचारांची मदत होऊ शकते. माने दुखणे कायमचे कमी करता येत नसले तरी, योग्य काळजी, घरगुती उपचार आणि जीवनशैलीच्या पद्धतींच्यात योग्य बदल करून रूग्ण मानेचा कडकपणा आणि सतत होणार्या बारीक दुखण्यावर मात करू शकतात.
या प्रश्नाचे उत्तर देणे खूप कठीण आहे. वर नमूद केल्याप्रमाणे, सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिसचा उपचार प्रामुख्याने फिजिओथेरपी आणि औषधांद्वारे वेदना कमी करण्यासाठी केला जातो. मानेच्या व्यायामाचा उद्देश वेदना कमी करणे हा असतो. या अवस्थेत शस्त्रक्रिया तेव्हाच केली जाते जेव्हा पाठीच्या कण्यावर हाडांच्या स्पर दाबतो, किंवा मज्जातंतूंवर दाबणारी हर्निएटेड डिस्क किंवा कॉम्प्रेस्ड डिस्कमुळे मज्जातंतू ‘पिंच’ होतात म्हणजे चिमटीत पकडले जातात किंवा स्पाइनल कॅनाल अरुंद होतो. स्पायनल स्टेनोसिसचे व सर्व्हायकल स्पॉन्डिलोसिससाठी मिरजेतील समर्थ न्यूरो आणि सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटल वैद्यकीय आणि फिजिओथेरपी उपचार देते. तसेच गरज भासल्यास, गर्भाशय ग्रीवाच्या स्पॉन्डिलोसिसची शस्त्रक्रिया दक्षीण महाराष्ट्रातील मिरज येथील समर्थ हॉस्पिटलमध्ये करवता येते.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.
