By Dr.Ravindra Patil
नितंबांच्या वरच्या व पाठीच्या खालच्या भागाची ही वेदनादायक स्थिती आहे. परंतु प्रथम आपण प्रत्येक संज्ञा स्पष्टपणे समजून घेऊ या. ‘लंबर’ म्हणजे काय आणि ‘स्पॉन्डिलायसिस’ म्हणजे काय ते पाहू.
हे स्पाइनल कॉलमच्या (पाठाच्या कण्याच्या) त्या भागाचे वर्णन करते ज्यामध्ये पाच कशेरुक किंवा मणके असतात आणि पाठीच्या खालच्या बाजूला परंतु नितंबांच्या वर स्थित असतात. या मणक्यामध्ये वेदनादायक परिस्थिती उद्भवते कारण हे मणके ते वरच्या भागाचे भार वाहतात आणि नियमित काम आणि कठोर परिश्रम करताना त्यांच्या वर ताण आणि इजा होतात व म्हणून ते अनेकवेळा दुखण्याला बळी पडतात.
स्पॉन्डिलायसिस म्हणजे वय-संबंधित मणक्यांवर संधिवात विकसित होणे. अधिक विशिष्टपणे, यात मणक्याच्या डिस्क्स (दोन मणक्यांमधील गाद्या) आणि सांध्यांवर परिणाम करणाऱ्या विविध डिजनरेटिव्ह समस्यांचा समावेश होतो. हे मणक्याच्या कोणत्याही भागात होऊ शकते, मानेपासून पाठीच्या खालच्या भागापर्यंत. या लेखात आम्ही फक्त पाठीच्या खालच्या भागावर किंवा ‘लंबर’ क्षेत्रावर लक्ष केंद्रित करतो. म्हणून आपण त्याला लंबर स्पॉन्डिलायसिस म्हणतो.
स्पॉन्डिलोसिस का होतो? कालांतराने, दोन मणक्यांमधील डिस्क्स [ज्याला इंटरव्हर्टेब्रल डिस्क किंवा गादी म्हणतात व या डिस्क दोन मणक्यांच्या मध्ये धक्के कमी करून गादी किंवा उशी सारखे काम करतात] निर्जलीकरण होऊ शकते आणि डिस्क संकुचित होऊ शकतात, म्हणजे निर्जलीकरणामुळे त्यांची उंची कमी होते. अशा प्रकारे, डिस्क गादी सारखे काम कमी प्रमाणात प्रदान करतात आणि प्रत्यक्षात “क्रॅक” होऊ शकतात म्हणजे मोडू शकतात, व त्यामुळे हर्नियेशन होऊ शकते. हर्नियेशन म्हणजे आपल्या शरीराचा एक भाग सामान्य किंवा असामान्य भोकातून बाहेर पडतो व दुसर्या भागत जातो.
त्याचप्रमाणे, मणक्याच्या सांध्यातील उपास्थि क्षीण होऊ शकते, परिणामी हाडांच्या स्पर्सची निर्मिती होते.
या संधिवात बदलांमुळे केवळ पाठदुखी होऊ शकत नाही तर पाठीचा कालवा अरुंद होऊ शकतो (ज्याला स्पायनल स्टेनोसिस म्हणतात), ज्यामुळे नसा दाबल्या जाऊ शकतात. मज्जातंतूंच्या दाबल्या जाण्यामुळे वेदना आणि सुन्नता यासारखी लक्षणे दिसतात, जी कालांतराने हळूहळू वाढतात. नंतर मूत्राशय आणि आतड्यांवरील नियंत्रण यासारख्या महत्त्वाच्या कार्यांचे नुकसान होऊ शकते. स्पाइनल स्टेनोसिस असलेल्या व्यक्तींना त्यांच्या हातपायांमध्ये न्यूरोलॉजिकल लक्षणे असू शकतात, जसे की बधीरपणा, मुंग्या येणे किंवा अशक्तपणा त्यांच्या हात किंवा पायांमध्ये पसरणे. मूत्राशय किंवा आतड्यांवरील नियंत्रण कमी झाल्याने पुढील गुंतागुंत होऊ शकते.
स्पॉन्डिलोसिसचे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे वाढत्या वयानुसार होणारा एकत्रित संयुक्त ताण. हे त्यांना ऑस्टियोआर्थरायटिस होण्यास प्रवृत्त करते, संधिवात हा एक सामान्य सांध्याचा रोग आहे जो सामान्यत: “सतत वाढत जाणार्या झीजेशी” संबंधित आहे.
स्पॉन्डिलायसिस मणक्याला आधीच्या आघातामुळे देखील उद्भवू शकतो. उदाहरणार्थ, असे रुग्ण ज्यांना:
स्पॉन्डिलोसिसमुळे कमरे भोवतालचा भाग सर्वात जास्त प्रभावित होतो कारण त्याच्यावर सर्वाधीक यांत्रिक ताण येतो.
स्पॉन्डिलोसिसच्या जोखीम घटकांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश होतो:
स्पॉन्डिलोसिस असलेल्या अनेकांना वेदना किंवा न्यूरोलॉजिकल लक्षणे नसतात. काही लोकांना लक्षणे जाणवू शकतात. ती आहेत:
रोग्याचा वैद्यकीय इतिहास, शारीरिक तपासणी आणि निदान चाचण्यांच्या पुनरावलोकनांद्वारे पाठ दुखणार्या रोग्याचे लंबर स्पॉन्डिलोसिसचे निदान केले जाऊ शकते. तुमचा वैद्यकीय इतिहास प्रदान करताना, पाठीच्या दुखापतींचा किंवा मागील शस्त्रक्रियांची सगळी माहिती सांगणे महत्त्वाचे आहे. शारीरिक क्रियाकलापांची माहिती देखील देणे आवश्यक आहे.
तुमचे डॉक्टर तुमच्या चालण्याच्या क्षमतेचे निरीक्षण करतील आणि तुम्हाला वेदना किती आहेत व किंवा स्नायुंमध्ये कडकपणा किती आहे हे निर्धारित करण्यासाठी तुमच्या मणक्याच्या गतीचे मूल्यांकन करतील. मान आणि पाठीचे हाताने दाबून तपासणे स्पॉन्डिलोसिसशी संबंधित कोणत्याही दुखण्याचे व कोमलतेचे स्थान ओळखण्यात मदत करू शकते. तुमची संवेदना, शक्ती आणि प्रतिक्षिप्त क्रियांसह तुमच्या न्यूरोलॉजिक कार्यांचे देखील मूल्यांकन केले जाईल. मज्जातंतूंच्या आघाताची कोणतीही चिन्हे तपासण्यासाठी विशेष चाचण्या देखील केल्या जाऊ शकतात (उदाहरणार्थ, डिस्क हर्नियेशन असल्यास).
शेवटी, क्ष-किरण, संगणित टोमोग्राफी (CT स्कॅन), आणि मॅग्नेटीक रेडोनन्स इमेजिंग (MRI) सारखे इमेजिंग अभ्यास देखील मणक्यातील संधिवाताचे निदान करण्यास वापरले जातात. लॅब चाचण्या संक्रमण किंवा कर्करोग यांसारख्या आजार नाहीत ना हे बघायला करतात.
जेव्हा एखाद्या रुग्णाला पाठदुखीचा त्रास होत असतो, तेव्हा इतर अनेक संभाव्य रोग आहेत ज्यांचा विचार केला पाहिजेत आणि ते रोग तर नाहीत याची खात्री केली पाहिजे. ते रोग आहेत:
लक्षणांच्या प्रकारावर आणि तीव्रतेवर अवलंबून स्पॉन्डिलोसिसवर उपचार करण्यासाठी वेगवेगळे उपचार उपाय उपलब्ध आहेत.
सौम्य स्पॉन्डिलोसिसच्या उपचारांमध्ये हे करतात:
अधिक गंभीर प्रकरणांमध्ये, शस्त्रक्रिया हा सर्वोत्तम मार्ग असू शकतो. यात खालील प्रक्रियांचा समावेश असू शकतो:
लंबर स्पॉन्डिलोसिसचे वर्णन असे केले जाऊ शकते – कमरेतील मणक्यांची झीज.
सुदैवाने, स्पॉन्डिलोसिस असलेल्या बहुतेक व्यक्तींना लक्षणे जाणवणार नाहीत आणि त्यांच्या मणक्यामध्ये संधिवात आहे हे त्यांना कधी कळणारच नाही. तथापि, ज्यांना मज्जातंतूंच्या संकुचिततेमुळे वेदना किंवा न्यूरोलॉजिकल बदलांचा अनुभव येतो त्यांच्यासाठी सुरक्षित आणि प्रभावी उपचार उपलब्ध आहेत.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.
