मेंदूचे विकार

Dr. Ravindra Patil on May 25, 2024

मेंदूचे विकार

मेंदूचे विकार

मेंदूच्या विकारांमध्ये मेंदूच्या संरचनेवर आणि कार्यावर दूष्परिणाम करणाऱ्या अनेक रोगांचा समावेश होतो, की ज्यामुळे आकलन, वर्तन, भावना आणि शारीरिक क्षमतांमध्ये बदल होतात. ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर सारख्या न्यूरोडेव्हलपमेंटल डिसऑर्डरपासून ते अल्झायमरसारख्या न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोगांपर्यंत रोग असतात. या वेगवेगळ्या परिस्थितीतून जाणार्या व्यक्ती आणि त्यांच्या कुटुंब यांना सतत अवघड आव्हानांचा सामना करावा लागतो. मेंदूच्या विकारांची जटिलता आणि विविधता समजून घेणे हे प्रभावी उपचार विकसित करण्यासाठी, प्रभावित झालेल्यांसाठी जीवनाचा दर्जा सुधारण्यासाठी आणि मेंदूच्या रोगांविषयी संशोधनाला पुढे नेण्यासाठी, महत्त्वपूर्ण आहे.

By Dr. Ravindra Patil

Table of Contents

अल्झायमर रोग

सर्वात सुप्रसिद्ध आणि प्रचलित मेंदू विकारांपैकी एक म्हणजे अल्झायमर रोग. हा एक प्रगतीशील न्यूरोडीजनरेटिव्ह रोग आहे ज्याची वैशिष्ट्ये असतात संज्ञानात्मक घट होणे, स्मरणशक्ती कमी होणे आणि वर्तनात बदल होणे. हे प्रामुख्याने वृद्ध व्यक्तिंना प्रभावित करते आणि जगभरातील स्मृतिभ्रंशाच्या रोगांचे प्रमुख कारण आहे. अल्झायमर हा मेंदूमध्ये असामान्य प्रथिने जमा होण्यामुळे होतो. त्यामध्ये बीटा-अमायलोइड प्लेक्स आणि टाऊ टँगल्स समाविष्ट आहेत, जे न्यूरोनल फंक्शन आणि संवादामध्ये व्यत्यय आणतात. अल्झायमरवर सध्या कोणताही इलाज नसला तरी, चालू असलेल्या संशोधनाचा उद्देश रोगाची प्रगती मंद करणे किंवा थांबविणे हा आहे.

पार्किन्सन रोग

पार्किन्सन रोग ही आणखी एक न्यूरोडिजेनेरेटिव्ह डिसऑर्डर आहे, ज्यामध्ये शरीर थरथरते, ब्रॅडीकिनेशिया होतो (म्हणजे शरीराची हालचाल मंद होते), स्नायूमध्ये कडकपणा येतो आणि शरीराची स्थिती अस्थिर होते यासारख्या मोटर लक्षणांद्वारे रोगाचे निदान होते. हे मेंदूच्या डोपामाइन-उत्पादक न्यूरॉन्स बिघडल्यामुळे होते. मोटर लक्षणांव्यतिरिक्त, पार्किन्सन्सच्या रोगता गैर-मोटर लक्षणे देखील होऊ शकतात, ज्यामध्ये संज्ञानात्मक अशक्ती, अचानक मूड बदलणे आणि झोपेचा त्रास यांचा समावेश होतो. उपचारामध्ये सामान्यत: लक्षणे व्यवस्थापित करण्यासाठी औषधे, तसेच फिझियोथेरपी उपचार आणि जीवनशैलीतील बदल यांचा समावेश होतो.

न्यूरोडेव्हलपमेंटल विकार

न्यूरोडेव्हलपमेंटल डिसऑर्डरमध्ये अशा परिस्थितींचा समावेश होतो की ज्या सामान्यत: बालपणात उद्भवतात आणि मेंदूच्या विकासावर परिणाम करतात. त्यामुळे सामाजिक संवाद, संप्रेषण आणि वर्तनात अडचणी येतात. ऑटिझम स्पेक्ट्रम डिसऑर्डर (ए.एस.डी.) हा असाच एक विकार आहे, जो सामाजिक संप्रेषण आणि परस्परसंवादातील आव्हाने, प्रतिबंधित स्वारस्ये आणि पुनरावृत्ती वर्तणुकीद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहे. ए.एस.डी. चे नेमके कारण अद्याप अस्पष्ट आहे, परंतु अनुवांशिक आणि पर्यावरणीय दोन्ही घटक भूमिका बजावतात असे मानले जाते. लवकर हस्तक्षेप आणि वर्तणूक थेरपी ए.एस.डी. असलेल्या व्यक्तींना संप्रेषण कौशल्ये आणि अनुकूल वर्तन सुधारण्यास मदत करू शकतात.

अटेंशन-डेफिसिट/हायपरएक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ए.डी.एच.डी.)

अटेंशन-डेफिसिट/हायपरएक्टिव्हिटी डिसऑर्डर (ए.डी.एच.डी.) हा आणखी एक न्यूरोडेव्हलपमेंटल रोग आहे ज्यामध्ये दुर्लक्ष, अतिक्रियाशीलता आणि आवेग ही वैशिष्ट्ये असतात. हे बर्याचदा बालपणात प्रकट होते आणि प्रौढत्वापर्यंत टिकून राहू शकते. ए.डी.एच.डी. शैक्षणिक कामगिरी, सामाजिक संबंध आणि दैनंदिन कामकाजावर लक्षणीय परिणाम करू शकते. ए.डी.एच.डी.चे नेमके कारण अज्ञात असले तरी, त्यात अनुवांशिक, न्यूरोलॉजिकल आणि पर्यावरणीय घटकांचा समावेश असल्याचे मानले जाते. उपचारामध्ये सामान्यत: औषधोपचार, वर्तणूक सुधारण्याची थेरपी आणि समर्थन सेवा एवढे असते.

मनोविकार अथवा मूडचे विकार

मूड डिसऑर्डर, जसे की नैराश्य आणि बायपोलर डिसऑर्डर भावनिक स्थिरतेमध्ये व्यत्यय आणतात. उदासीनता (डिप्रेशन) यात दुःख, निराशा आणि क्रियाकलापांमधील स्वारस्य किंवा आनंद कमी होणे अशा भावना सतत मनात येणे व राहणे हे याचे वैशिष्ट्य आहे. यात भूक न लागणे, झोप न येणे आणि थकवा यासारखी शारीरिक लक्षणे देखील येउ शकतात. बायपोलाल (द्विध्रुवीय) डिसऑर्डरमध्ये उन्माद किंवा हायपरमॅनियाच्या काळ येतो किंवा उदासीनतेचा काळ येतो. हायपरमॅनियाचे लक्षणे म्हणजे उन्नत मूड, वाढलेली ऊर्जा आणि आवेग. नैराश्य आणि द्विध्रुवीय डिसऑर्डर दोन्ही मेंदूच्या रसायनशास्त्र आणि कार्यामध्ये बदल तसेच अनुवांशिक पूर्वस्थितीशी संबंधित आहेत. उपचारांमध्ये औषधोपचार, मानसोपचार आणि जीवनशैलीतील बदल हे असतात.

सिझोफ्रेनिया

सिझोफ्रेनिया हा एक गंभीर मानसिक विकार आहे जो विकृत विचार, मतिभ्रम, आणि सामाजिक आणि व्यावसायिक कामकाजातील गडबडीमुळे दिसतो. हे विशेषत: पौगंडावस्थेच्या उत्तरार्धात किंवा प्रौढत्वाच्या सुरुवातीच्या काळात उद्भवते आणि एखाद्या व्यक्तीच्या जीवनावर त्याचा सखोल परिणाम होऊ शकतो. स्किझोफ्रेनियाचे नेमके कारण पूर्णपणे समजलेले नाही परंतु अनुवांशिक, पर्यावरणीय आणि न्यूरोबायोलॉजिकल घटकांचा समावेश असल्याचे मानले जाते. उपचार करण्यासाठी रोग्यांची लक्षणे व्यवस्थापित करण्यात आणि जीवनाचा दर्जा सुधारण्यात मदत करण्यासाठी अँटीसायकोटिक औषधे, मानसोपचार आणि सहाय्यक सेवा देतात.

आघातजन्य मेंदूला दुखापत

यालाच ट्रॉमॅटिक ब्रेन इंज्युरी (टी.बी.आय.) म्हणतात. याचा अर्थ डोक्याला वार किंवा भेदक इजा यामुळे मेंदूला होणारे नुकसान. टी.बी.आय. मध्ये सौम्य आघातापासून ते गंभीर दुखापत होऊ शकते ज्यामुळे दीर्घकालीन संज्ञानात्मक, शारीरिक आणि भावनिक कमजोरी होऊ शकते. दुखापतीची तीव्रता आणि स्थान यावर अवलंबून टी.बी.आय.ची लक्षणे मोठ्या प्रमाणात बदलू शकतात परंतु डोकेदुखी, चक्कर येणे, स्मृती समस्या आणि मूड किंवा वर्तनातील बदल यांचा समावेश असू शकतो. उपचारांमध्ये सामान्यत: वैद्यकीय हस्तक्षेप, पुनर्वसन आणि संज्ञानात्मक थेरपीसह बहु-अनुशासनात्मक दृष्टीकोन समाविष्ट असतो.

अपस्मार (एपिलेप्सी)

एपिलेप्सी हा एक न्यूरोलॉजिकल रोग आहे ज्यामध्ये वारंवार फेफरे येतात. ही मेंदूतील असामान्य विद्युत क्रियाकलापांमुळे होतात. जप्ती तीव्रतेत भिन्न असू शकतात आणि त्यात आघात, चेतना नष्ट होणे किंवा जागरूकते मध्ये सूक्ष्म बदल होऊ शकतात. एपिलेप्सीची विविध कारणे असू शकतात, ज्यामध्ये अनुवांशिक घटक, मेंदूला झालेली इजा, संसर्ग किंवा मेंदूतील संरचनात्मक विकृती यांचा समावेश होतो. एपिलेप्सी बरी होऊ शकत नसली तरी ही स्थिती असलेल्या अनेक व्यक्ती अपस्मारविरोधी औषधे, जीवनशैलीत बदल आणि काही प्रकरणांमध्ये शस्त्रक्रिया करून फेफरे प्रभावीपणे कमी करू शकतात.

ब्रेन ट्यूमर

ब्रेन ट्यूमर म्हणजे मेंदूतील पेशींची असामान्य वाढ. ती सौम्य किंवा घातक असू शकते. ट्यूमरचा आकार, स्थान आणि वाढीचा दर या प्रमाणे लक्षणे बदलतात, अनेकदा डोकेदुखी, फेफरे, संज्ञानात्मक कमजोरी आणि वर्तनातील बदल ही लक्षणेही असतात. ट्यूमरचा प्रकार आणि त्याच्या टप्प्यावर अवलंबून, उपचारांमध्ये शस्त्रक्रिया, रेडिएशन थेरपी, केमोथेरपी किंवा तिन्हींटे संयोजन असू शकते. ब्रेन ट्यूमरमुळे प्रभावित झालेल्यांसाठी परिणाम आणि जीवनाचा दर्जा सुधारण्यासाठी लवकर निदान आणि उपचार महत्त्वपूर्ण आहेत. ट्यूमरची समाजात माहिती असणे, लक्ष्यित थेरपी विकसित करणे आणि अखेरीस या जटिल आणि आव्हानात्मक परिस्थितींवर उपचार शोधणे यावर सतत संशोधन चालू असते.

सेरेब्रोव्हस्कुलर स्ट्रोक

सेरेब्रोव्हस्कुलर स्ट्रोक तेव्हा होतो जेव्हा मेंदूचा रक्तपुरवठा अचानक विस्कळीत होतो. याची कारणे एकतर रक्तवाहिनीमध्ये अडथळा येणे हे असते (इस्केमिक स्ट्रोक) किंवा रक्तवाहिनी फाटणे (हेमोरेजिक स्ट्रोक) हे असते. इस्केमिक स्ट्रोक हा स्ट्रोकचा सर्वात सामान्य प्रकार असतो. यात सामान्यत: मेंदूला रक्तपुरवठा करणाऱ्या धमनीमध्ये रक्ताच्या गुठळ्या होतात. कमकुवत रक्तवाहिनी फाटून मेंदूमध्ये रक्तस्त्राव होतो तेव्हा हेमरेजीक स्ट्रोक होतो. स्ट्रोकमुळे मेंदूचे कायमचे नुकसान होऊ शकते आणि त्वरीत उपचार न केल्यास कायमस्वरूपी न्यूरोलॉजिकल कमतरता म्हणजे पक्षघात किंवा लकवा होऊ शकतो.

स्ट्रोकची लक्षणे वेगवेगळी असु शकतात परंतु अनेकदा शरीराच्या एका बाजूला अचानक अशक्तपणा किंवा सुन्नपणा येणे, बोलण्यात किंवा समजण्यास अचानक अडचण येणे, तीव्र डोकेदुखी होणे आणि चालण्यात त्रास होणे ही लक्षणे असतात. मेंदूचे नुकसान कमी करण्यासाठी आणि उपचाराचे परिणाम सुधारण्यासाठी तत्काळ वैद्यकीय उपचार मिळणे आवश्यक आहे.

इस्केमिक स्ट्रोकच्या उपचारांमध्ये रक्ताचा गठ्ठा विरघळण्यासाठी थ्रोम्बोलाइटिक थेरपी देतात. ते काढून टाकण्यासाठी यांत्रिक थ्रोम्बेक्टॉमी किंवा पुढील गुठळ्या टाळण्यासाठी अँटीकोआगुलंट औषधे देतात. हेमोरेजिक स्ट्रोकमध्ये रक्तवाहिनी दुरुस्त करण्यासाठी आणि रक्तस्त्राव कमी करण्यासाठी शस्त्रक्रिया केली जाऊ शकते.

शारीरिक थेरपी, स्पीच थेरपी आणि ऑक्युपेशनल थेरपीसह पुनर्वसन, स्ट्रोक वाचलेल्यांसाठी कार्य आणि स्वातंत्र्य परत मिळविण्यासाठी आवश्यक आहे. जीवनशैलीतील बदल, जसे की निरोगी आहार राखणे, नियमित व्यायाम करणे आणि उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह यांसारख्या जोखीम घटकांचे व्यवस्थापन करणे, भविष्यातील स्ट्रोक टाळण्यास देखील मदत करू शकतात. सार्वजनिक शिक्षण मोहिमांमध्ये स्ट्रोकची लक्षणे ओळखणे आणि त्वरित वैद्यकीय मदत घेण्याच्या महत्त्वावर भर दिला जातो. लवकर उपचार केले तर परिणाम चांगले येतात आणि नंतर अपंगत्व कमी होते.

मेंदूला जन्मजात इजा

मेंदूला होणारी इजा, ज्याला अनेकदा नवजात शिशूला हायपोक्सिक-इस्केमिक एन्सेफॅलोपॅथी म्हणून ओळखले जाते. ते तेव्हा होते जेव्हा बाळाच्या जन्मादरम्यान बाळाचा मेंदूला ऑक्सिजनपासून वंचित राहतो. जन्माच्या वेळी नाळ दाबली जाणे, प्लॅसेन्टा मधून येणार्या रक्तात अडथळे येणे किंवा दीर्घकाळापर्यंत प्रसूतीची क्रिया चालू राहणे यासारख्या गुंतागुंतांमुळे मेंदूला जन्मजात इजा होऊ शकते. जन्मजात जखमांमुळे न्यूरोलॉजिकल कमतरता, विकासात विलंब आणि आजीवन अपंगत्व येऊ शकते. उपचार म्हणजे पुनरुत्थान आणि उपचारात्मक हायपोथर्मिया करून त्वरित वैद्यकीय हस्तक्षेप केला तर मेंदूचे नुकसान कमी होऊ शकते व जीवनावरील परिणाम सुधारू शकतात. तथापि, काही अर्भकांना जन्म-संबंधित मेंदूच्या दुखापतीमुळे होणारी संज्ञानात्मक, मोटर आणि संवेदनाक्षम अशक्ती दूर करण्यासाठी दीर्घकालीन वैद्यकीय काळजी आणि पुनर्वसन आवश्यक असू शकते.

जगभरातील लाखो लोकांना प्रभावित करणाऱ्या विविध प्रकारच्या मेंदूच्या विकारांची ही काही उदाहरणे आहेत. अंतर्निहित यंत्रणा समजून घेण्यात आणि उपचार विकसित करण्यात लक्षणीय प्रगती झाली आहे. तरीही, वैद्यकिय शास्त्रज्ञांना बरेच काही शिकायचे आहे. सतत संशोधन ही मेंदूच्या विकारांच्या उपचारांमध्ये प्रगतीची गुरुकिल्ली आहे.

Microscopic Discectomy v/s Open Discectomy

Dr. Ravindra Patil on May 25, 2024

Microscopic Discectomy v/s Open Discectomy, Minimally invasive surgery

Microscopic Discectomy v/s Open Discectomy

Revolutionizing Lumbar Disc Prolapse Management

Lumbar disc prolapse, a condition where the soft inner core of a spinal disc pushes through a tear in the outer layer, is a common cause of back pain and sciatica. Traditionally, open discectomy has been the go-to surgical intervention for severe cases. However, with advancements in surgical techniques, a paradigm shift towards minimally invasive approaches, notably microscopic discectomy, has emerged. Let’s delve into this transformative shift in the management of lumbar disc prolapse.

But we are going too fast. This blog is for everyone, not only doctors. So let us first understand the complex structure of the human spinal cord and specifically the Lumbar spine, consisting of the five Lumbar Vertebrae.

By Dr.Ravindra Patil

Table of Contents

Structure of the Human Spinal Cord

The vertebral column, also known as the spinal column or backbone, is a complex structure consisting of 33 vertebrae stacked on top of each other. These vertebrae are divided into five regions: cervical, thoracic, lumbar, sacral, and coccygeal. The vertebral column serves several crucial functions, including providing structural support, protecting the spinal cord, and facilitating movement.

Each vertebra has a similar basic structure, comprising a vertebral body, vertebral arch, processes, and various ligaments and joints. The vertebral bodies are the large, cylindrical segments that bear most of the weight. The vertebral arch extends from the vertebral body, forming the vertebral foramen, which collectively houses and protects the spinal cord. Bone projections coming out of the vertebrae are the spinous process and the transverse processes. They serve as attachment points for muscles and ligaments, contributing to the stability and mobility of the spine.

Within the vertebral column runs the spinal cord, a vital part of the central nervous system responsible for transmitting sensory and motor information between the brain and the rest of the body. Nerves branch out from the spinal cord through spaces between the vertebrae called intervertebral foramina. These nerves innervate various regions of the body, facilitating movement, sensation, and organ function.

These nerves, poor things, are often pressed because of various reasons, which we shall understand below. The nerves coming out in the Lumbar Vertebral region are more likely to be pressed because the discs between the five Lumbar vertebrae bear the weight of the upper torso and the arms, and also have to ‘bend’ forwards or backwards. The vertebrae below the Lumber vertebrae, are called the sacral vertebrae, and they are fused with each other.

Intervertebral disc prolapse, also known as disc herniation, is most common in the lumbar spine (lower back) and cervical spine (neck). It occurs less commonly in the thoracic spine (mid-back region). The most common regions for herniated discs are between the fourth and fifth lumbar vertebrae, and between the fifth lumbar vertebra and the first sacral vertebra (the L4-L5 and L5-S1 levels).

If human beings had the opportunity to redesign the spinal cord, I am sure half the spinal cord diseases would not have occurred. The very structure of spinal cord is such that diseases and injuries are likely to occur!

Now, let us focus on the Lumber vertebrae and the Sacrum below it.

How and when are the nerves pressed?

When nerves are pressed or compressed, it can lead to a range of symptoms and complications. This compression can occur due to several factors, some of which are mentioned below:

Herniated Discs: One common cause of nerve compression is the herniation of intervertebral discs. Intervertebral discs act as cushions between the vertebrae, providing shock absorption and facilitating spinal movement. When a disc herniates, its inner gel-like material protrudes through a tear in the outer layer, pressing on nearby nerves. This compression can lead to symptoms such as pain, numbness, tingling, and weakness in the affected area.

The other causes of nerves being pressed are:

  1. Spinal Stenosis
  2. Degenerative Changes
  3. Trauma or Injury
  4. Tumours

But as the topic of this blog is “Revolutionizing Lumbar Disc Prolapse Management”, we will focus on the treatment of herniated disks.

What happens when nerves are pressed?

When nerves are pressed by protruding intervertebral discs, the flow of nerve impulses can be disrupted, leading to abnormal sensations, muscle weakness, and loss of function in the affected areas. Additionally, prolonged compression of nerves can result in tissue damage and loss of nerve function over time. Prompt identification and treatment of nerve compression are essential to prevent permanent neurological deficits and optimize patient outcomes.

Understanding Lumbar Disc Prolapse:

Before we explore the surgical options and the revolution of Lumbar Disc Prolapse Management, it’s crucial to comprehend the nature of lumbar disc prolapse. This condition often results from wear and tear on the spine, causing the disc’s inner gel-like material to protrude and press on nearby nerves. The symptoms can vary from mild discomfort to debilitating pain, depending on the severity of the prolapse and its impact on nerve function.

Conventional Approach: Open Discectomy:

Till a decade ago, open discectomy, the traditional surgical method for addressing lumbar disc prolapse, involves creating a large incision in the back to access the affected disc, was the main surgery done. Once exposed, the surgeon removed the protruding portion of the disc to relieve pressure on the nerves. While effective, this approach has drawbacks, including extensive tissue damage, longer recovery times, and increased risk of complications such as infection and blood loss.

The Rise of Microscopic Discectomy:

In recent years, the world of spinal surgery has been revolutionized by the introduction of minimally invasive techniques, notably microscopic discectomy. Unlike open discectomy, which requires a large sized incision and muscle dissection, microscopic discectomy utilizes specialized instruments and a tiny camera to access the affected area through a small incision. This approach allows for precise visualization of the surgical site while minimizing damage to surrounding tissues.

Benefits of Microscopic Discectomy:

Microscopic discectomy offers several advantages over traditional open surgery. Firstly, its minimally invasive nature results in smaller incisions, reduced blood loss, and decreased postoperative pain. Additionally, patients undergoing microscopic discectomy typically experience shorter hospital stays and faster recovery times compared to those undergoing open discectomy. Moreover, the risk of complications such as infection and nerve damage is significantly lower with the microscopic approach.

The Shift in Surgical Paradigm:

The transition from open discectomy to microscopic discectomy signifies a broad paradigm shift in the field of spinal surgery. As technology continues to evolve, surgeons are increasingly using minimally invasive techniques to achieve optimal patient outcomes. This shift reflects a growing emphasis on precision, efficiency, and patient-centred care in the management of spinal disorders.

Optimizing Spinal Health:

The advent of minimally invasive spine surgery represents a significant step forward in optimizing spinal health and improving patient outcomes. By minimizing tissue trauma and reducing surgical risks, these advanced techniques enable patients to regain mobility and alleviate debilitating symptoms associated with lumbar disc prolapse. Moreover, the shorter recovery times associated with minimally invasive approaches enable patients to resume their daily activities more quickly, enhancing their overall quality of life.

Conclusion:

With the growing success of Microscopic Discectomy, the treatment of lumbar disc prolapse has undergone a transformative evolution. While open discectomy has long been the standard approach, times have now changed. Microscopic Discectomy is the name of the game!

 

 

Perioperative Management of Comatose Patients in Neuro-ICU

Dr. Ravindra Patil on May 6, 2024

Perioperative Management of Comatose Patients in Neuro-ICU

Perioperative Management of Comatose Patients in Neuro-ICU

Many a times we are faced with situations where our relatives are being treated in the ICU. We are frightened, we are worried that our friend, relative, parent or child may die.

But half our worries will go away if we understand how an ICU works and how a neurology or neurosurgical ICU works. Let us understand how ICUs work and how patients after neurosurgery are taken care of in Neuro-ICU. Lets learn about ICUs and NICUs.

By Dr.Ravindra Patil

Table of Contents

What is an ICU

An Intensive Care Unit (ICU) is a specialized department of a hospital to provide intensive and specialized care for patients who are critically ill or have life-threatening conditions. Each bed has electric sockets nearby to power the ICU equipment. Piped gas outlets for oxygen, medical air and vacuum outlets are available nearby. The staff changes into scrub suits to prevent entry of outside dust in the ICU. Special footwear is always worn when entering the ICU. Caps and masks are worn by hospital staff as well as visitors. Visitors may have to wear gowns over their clothes. ICU work goes on 24×7.

ICU Staff

The ICU team consists of various healthcare professionals like intensivists (physicians or anaesthetists specialized in critical care medicine), critical care nurses, respiratory therapists, pharmacists, nutritionists, physical therapists and patient care officers [PROs]. Collaboration among team members is essential to ensure coordinated care and optimize patient outcomes.

Equipment

Some of the ICU equipment is: ventilators, monitors, syringe or infusion pumps, bedside ultrasound machines, trans-cranial Doppler, medical gas outlets, laryngoscopes, five-movement electrically operated beds and central air-conditioning. A patient transfer system for sliding the patient from the patient stretcher to the bed is often used to prevent pain to the patient and reduce difficulty of ICU staff. Defibrillators, Deep Vein Thrombosis [DVT] prevention pumps, air beds, built in weighing scales inpatient beds, glucometers, BP instruments, dialysis machines and nebulisers are other essential ICU biomedical items.

Goals of treatment in the ICU

The primary goal of an ICU is to stabilize patients who have undergone major surgeries, have critical illnesses or injuries need support for vital organ and to prevent further deterioration while treating the cause of the main illness or injury.
ICUs are organized into specialized units based on the type of care provided. Thus Medical icu is MICU, Surgical ICU is SICUs, Cardiac ICU is CICU and Neurological ICU is NICU.

Neuro-ICU or an NICU

The NICU will have advanced devices like electroencephalography (EEG), intracranial pressure (ICP) monitoring and trans-cranial Doppler ultrasound. CT-Scan and MRI facilities must be nearby an NICU.

NICU patients may have undergone a Craniotomy surgery, head injury, tumour surgery, stroke or cerebral haemorrhage may be admitted and treated in the NICU.

What is a comatose patient?

Comatose patient means one who is unresponsive to external stimuli such as light, sound, or touch, makes no purposeful movements, no signs of awareness. The patient cannot be awakened.

There are many causes for the above, like, head injury, stroke, brain haemorrhage, metabolic disorders, intoxication, or prolonged hypoxia.

Treating such comatose patients before, during and after surgery is the subject of this blog. It is known as perioperative management.

What is Perioperative management?

It is the comprehensive care of patients before, during, and after a surgery. Let us break it into three parts:

Preoperative:

It is first checked if the patient is ‘fit’ to be operated. It will mean a long list of blood tests, X-Ray, CT, MRI, Echo of the heart, give anaesthesia, checking for high BP, diabetes and existing infection. Then a physician gives his fitness. Many a times in brain surgery, the patient may not be ‘fit’ to be operated, yet surgery is done because the very condition which makes the patient ‘unfit for surgery’ will be cured with surgery. Being comatose is one such condition where the physician may say that the patient is ‘unfit for surgery’ but the neurosurgeon will treat that very condition with surgery. Patient is not given food, either orally or by a tube. This is called NBM or Nil By Mouth. Lastly, the patient is checked by the anaesthetist, ideally a day before and just before surgery. Surgery is undertaken only if the patient ‘passes’ all the above tests and criteria.

Intraoperative:

Means during surgery. Various lines [actually they are tubes] like intravenous, central venous, Foley’s catheter, ICP monitoring line, arterial line etc may be introduced to deliver medicines, remove urine, measure pressure or take blood samples will be inserted by the Anaesthesia team. Then the anaesthetist ‘induces’ the patient, meaning makes the patient unconscious and pain-free.  The patient’s vital signs like BP, Pulse, Respiratory rate per minute, oxygen saturation by SpO2 and temperature are monitored. Any adverse changes in the vital signs will be immediately treated by the anaesthetist in consultation with the neurosurgeon. If there is unexpected blood loss, blood transfusions may be given.

Postoperative:

This is the time to help the patient recover from his surgical wounds and also manage his/her general condition. Recovery from anaesthesia may take time in a comatose patient. Hence such patients need to be monitored very carefully. Their GCS [explained below] monitoring becomes crucial, along with their intake, output, their antibiotics, their blood coagulation, their intracranial pressure, their vital signs and their general conditions. A comatose patient needs to be moved to prevent pressure sores, but the neurosurgeon may refuse permission to move him, and such challenging situations are handled with frequent discussions amongst the super specialists.

All of the above together are called perioperative patient management.

GCS

The GCS score is an important tool for neurological monitoring. The Glasgow Coma Scale (GCS) is most commonly used in emergency rooms and ICUs by trained staff. The GCS is used to predict survival in hospitalized patients. It is the sum of the scores for three components: eye opening, verbal response, and motor response. The highest score is 15, and the lowest is 3. A score of 15 indicates that the patient is fully awake, responsive, and has no memory or thinking problems. The lower the score, the deeper the coma is.

The Glasgow Coma Scale (GCS) score of a comatose patient is usually 8 or less.

Critical Care in the NICU

Intensive care management in the perioperative period revolves around vigilant neurological monitoring and prompt intervention. Continuous assessment of neurological status, including pupil reactivity, motor response and GCS. The above guide in decision-making about sedation levels, ventilator settings, and pharmacological interventions to optimize cerebral perfusion and prevent secondary insults to the body.

In Summary

Perioperative management of comatose patients in the NICU demands a comprehensive and multidisciplinary approach which includes neurosurgical interventions, anaesthesia, critical care medicine, and Neuro-rehabilitation.

Many people are afraid of ICUs. Actually ICUs in good hospitals are the best places for curing patients. If a patient is intubated and is on ventilator, it doesn’t mean that the person is going to die. Intensive care specialists are stabilising the patient so that they can gradually reduce the air given by the ventilator, and the patient breathes on his/her own. This is done by ‘weaning’, where the oxygen supply to the patient is gradually reduced. This is how surgical comatose patients are treated in a good hospital.

न्यूरो-आयसीयूमधील कोमॅटोज रुग्णांची ऑपरेशनच्या आधी, ऑपरेशन दरम्यान व ऑपरेशन नंतरची काळजी

Dr. Ravindra Patil on May 6, 2024

न्यूरो-आयसीयूमधील कोमॅटोज रुग्णांची ऑपरेशनच्या आधी, ऑपरेशन दरम्यान व ऑपरेशन नंतरची काळजी

न्यूरो-आयसीयूमधील कोमॅटोज रुग्णांची ऑपरेशनच्या आधी, ऑपरेशन दरम्यान व ऑपरेशन नंतरची काळजी

By Dr. Ravindra Patil

अनेकवेळा आपल्या नातेवाईकांना किंवा आप्तेष्टांना आयसीयूमध्ये उपचारासाठी दाखल करावे लागते. त्या वेळी आपण खूप घाबरतो, आपल्याला अशी काळजी वाटते की आपले मित्र, नातेवाईक, आप्तेष्ट, पालक किंवा मुलाचा मृत्यू होऊ शकतो !
परंतु साधे आयसीयू कसे कार्य करते आणि न्यूरोलॉजी किंवा न्यूरोसर्जिकल आयसीयू कसे कार्य करते हे समजून घेतल्यास आपली अर्धी चिंता दूर होईल. आयसीयू कसे काम करतात आणि न्यूरो-आयसीयूमध्ये न्यूरो सर्जरीनंतर रुग्णांची कशी काळजी घेतली जाते ते समजून घेऊ या. आयसीयू आणि एन आयसीयू बद्दल जाणून घेऊया.

Table of Contents

आयसीयू म्हणजे काय

याला मराठीत अतिदक्षता विभाग म्हणता येईल. आयसीयू हा रूग्णालयाचा असा विशेष विभाग असतो जिथे गंभीरपणे आजारी रूग्णांचा किंवा जीवघेणी परिस्थिती असलेल्या रूग्णांचा उपचार होतो. आयसीयूत प्रत्येक पलंगा जवळ आयसीयू उपकरणे चालवण्यासाठी जवळपास इलेक्ट्रिक सॉकेट असतात. ऑक्सिजन, वैद्यकीय हवा आणि व्हॅक्यूम आउटलेटसाठी पाईप्ड गॅस आउटलेट जवळपास असतात. आयसीयूमध्ये बाहेरील धुळीचा प्रवेश टाळण्यासाठी कर्मचारी बाहेरचे कपडे काढून अंगात स्क्रब सूट घालतात. आयसीयूमध्ये प्रवेश करताना बूट काढून तिथल्या चपला घालाव्या लागतात. शिवाय हॉस्पिटलचे कर्मचारी कॅप्स आणि मास्क परिधान करतात. रूग्णाला भेटायला येणार्यांना पण कॅप मास्क घालावे लागतात, व तसेच त्यांच्या कपड्यांवर गाउन घालावे लागतात. आयसीयूचे काम २४ तास सात ही दिवस चालूच राहते.

आयसीयू कर्मचारी

आयसीयू कर्मचार्यांच्या टीममध्ये विविध आरोग्यसेवा व्यावसायिकांचा समावेश असतो. उदाहरणार्थ इंटेंसिव्हिस्ट (फिजिशियन किंवा अ‍ॅनेस्थेटीस्ट आणि क्रिटिकल केअस विशेषज्ञ), क्रिटिकल केअर नर्स, रेस्पिरेटरी थेरपिस्ट, फार्मासिस्ट, न्यूट्रिशनिस्ट, फिजिकल थेरपिस्ट आणि पेशंट केअर अधिकारी. योग्य उपचार सुनिश्चित करण्यासाठी आणि रुग्णाच्या परिणामांना अनुकूल करण्यासाठी टीम सदस्यांमध्ये खूप सहकार्य असावे लागते.

आयसीयूची उपकरणे

आयसीयू मध्ये ही उपकरणे वापरली जातात: व्हेंटिलेटर, मॉनिटर्स, सिंरिज पंप, इन्फ्युजन पंप, बेडसाइड अल्ट्रासाऊंड मशीन, ट्रान्स-क्रॅनियल डॉपलर, मेडिकल गॅस आउटलेट्स, लॅरींगोस्कोप, पाच ते सात प्रकारे हलु शकणारी इलेक्ट्रिकली ऑपरेटेड बेड आणि सेंट्रल एअर कंडिशनिंग. पेशंटला स्ट्रेचरवरून बेडवर सरकवण्यासाठी पेशंट ट्रान्सफर सिस्टीमचा वापर रुग्णाला होणारा त्रास टाळण्यासाठी आणि आयसीयू कर्मचाऱ्यांचा त्रास कमी करण्यासाठी केला जातो. डिफिब्रिलेटर, डीप वेन थ्रोम्बोसिस प्रतिबंधक पंप, एअर बेड, वजनाचा तराजू गादीत असलेले इनपेशंट बेड, ग्लुकोमीटर, बीपी उपकरणे आणि नेब्युलायझर या इतर आवश्यक आयसीयूच्या बायोमेडिकल वस्तू आहेत.

आयसीयू मध्ये उपचारांची उद्दिष्टे आणि प्रकार

कुठल्याही आयसीयूचे प्राथमिक उद्दिष्ट हे असते की ज्या रुग्णांवर मोठ्या शस्त्रक्रिया झाल्या आहेत, ज्यांना गंभीर आजार आहेत किंवा ज्यांना दुखापतीं झाल्या आहेत व महत्वाच्या अवयवाच्या रोगांसाठी आधाराची आवश्यकता आहे अशा रोग्यांना बरे होई पर्यंत मदत करणे. त्याच बरोबर वरील उपचार करतांना शरीरावर पुढील बिघाड टाळणे हे देखील आयसीयूचे एक महत्त्वाचे उद्दीष्ट असते.

आयसीयूचे अनेक प्रकार असतात. उपचार प्रकारावर आधारित मेडिकल आयसीयू, म्हणजे एमआयसीयू, सर्जिकल आयसीयू म्हणजे एसआयसीयू, कार्डियाक आयसीयू म्हणजे सीआयसीयू आणि न्यूरोलॉजिकल आयसीयू म्हणजे एनआयसीयू असे वेगवेगळे आयसीयू असतात.

न्यूरो-आयसीयू किंवा एनआयसीयू

एनआयसीयूमध्ये साध्या आयसीयू मधील उपकरणांशिवाय इलेक्ट्रोएन्सेफॅलोग्राफी (ईईजी), इंट्राक्रॅनियल प्रेशर (आयसीपी) मॉनिटरिंग आणि ट्रान्स-क्रॅनियल डॉप्लर अल्ट्रासाऊंड सारखी प्रगत उपकरणे असु शकतात. सीटी-स्कॅन आणि एमआरआय सुविधा एनआयसीयूच्या जवळपास असणे आवश्यक आहे.

एनआयसीयू रुग्णांवर क्रॅनिओटॉमी शस्त्रक्रिया, डोके दुखापत सर्जरी, ट्यूमर शस्त्रक्रिया वगैरे झालेली असु शकते. तसेच स्ट्रोक (पक्षघात) किंवा सेरेब्रल हॅमरेजच्या रुग्णांना देखील एनआयसीयूमध्ये दाखल करून उपचार केले जाऊ शकतात.

कोमॅटोज रुग्ण म्हणजे काय?

कोमॅटोज पेशंट म्हणजे असा रूग्ण की जो प्रकाश, आवाज किंवा स्पर्श यासारख्या बाह्य उत्तेजनांना प्रतिसाद देत नाही, हेतूपूर्ण हालचाली करत नाही, त्याच्यात जागरुकतेची चिन्हे नसतात व रुग्णाला जागृत करता येत नाही.

रूग्ण कोम्यात जाण्याची अनेक कारणे आहेत, जसे की, डोक्याला दुखापत, पक्षाघात, मेंदूत रक्तस्त्राव, काही अंमली पदार्थांचा दुष्परिणाम, नशा किंवा दीर्घकाळापर्यंत ऑक्सिजनची कमी (हायपोक्सिया).

अशा कोमॅटोज रुग्णांवर शस्त्रक्रियेपूर्वी, शस्त्रक्रियेदरम्यान आणि शस्त्रक्रियेनंतर उपचार करणे हा या ब्लॉगचा विषय आहे. वरील तीन गोष्टींना पेरिऑपरेटिव्ह मॅनेजमेंट म्हणून ओळखले जाते.

पेरीऑपरेटीव्ह व्यवस्थापन म्हणजे काय?

ही शस्त्रक्रिया करण्यापूर्वी, दरम्यान आणि नंतर रुग्णांची सर्वसमावेशक काळजी आहे. चला त्याचे तीन भाग करूया:

शस्त्रक्रियापूर्व:

रुग्ण शस्त्रक्रियेसाठी ‘फिट’ आहे की नाही हे प्रथम तपासले जाते. याचा अर्थ रक्त चाचण्या, क्ष-किरण, सीटी, एमआरआय, हृदयाची इको तपासणी, भूल देणे, उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि विद्यमान संसर्ग आहे का नाही ते तपासणे अशी एक लांबलचक यादी असते. ते सर्व रीपोर्ट चांगले असले तर मग एक फिझिशियन रूग्णाला फिटनेस देतो.

बऱ्याच वेळा मेंदूच्या शस्त्रक्रियेत, रुग्ण शस्त्रक्रियेसाठी ‘फिट’ नसतो, तरीही शस्त्रक्रिया केली जाते कारण रुग्णाला ‘शस्त्रक्रियेसाठी अयोग्य’ बनवणारी परिस्थिती शस्त्रक्रियेनेच बरी होणार असते. कोमॅटोज होणे ही अशीच एक स्थिती आहे जिथे डॉक्टर म्हणू शकतात की रुग्ण ‘शस्त्रक्रियेसाठी फीट नाही’. परंतु न्यूरोसर्जन त्या स्थितीवर शस्त्रक्रियेने उपचार करेल. रुग्णाला तोंडी किंवा ट्यूबद्वारे अन्न दिले जात नाही. याला NBM किंवा Nil By Mouth म्हणतात. शेवटी, रुग्णाची ॲनेस्थेटिस्टद्वारे तपासणी केली जाते. आदर्शपणे शस्त्रक्रियेच्या एक दिवस आधी आणि ॲनेस्थेशिया देण्याच्या पाच मिनिटे आधी ॲनेस्थेटिस्ट तपासणी करतात. रुग्णाने वरील सर्व चाचण्या आणि निकष पूर्ण केले तरच शस्त्रक्रिया केली जाते.

इंट्राऑपरेटिव्ह:

म्हणजे शस्त्रक्रियेदरम्यान. यावेळी रूग्णाच्या शरीरात अनेक लाईन्स (म्हणजे नळ्या) असतात. त्या असतात औषधे वितरीत करण्यासाठी, लघवी काढण्यासाठी, दाब मोजण्यासाठी किंवा रक्ताचे नमुने घेण्यासाठी इंट्राव्हेनस लाईन, सेंट्रल वेनस लाईन, फॉलीज कॅथेटर, ICP मॉनिटरींग लाइन, आर्टेरियल लाइन इत्यादी विविध लाईन्स [खरेतर त्या नळ्या असतात] ऍनेस्थेसिया टीमद्वारे घातल्या जातात. मग भूलतज्ज्ञ रुग्णाला ‘इन्ड्युस’ करतो, म्हणजे रुग्णाला बेशुद्ध आणि वेदनामुक्त करतो. बीपी, पल्स, प्रति मिनिट श्वासोच्छवासाचा दर, ऑक्सिजनचे सॅच्युरोशन SPO2 आणि तापमान यांसारख्या रुग्णाच्या महत्त्वाच्या लक्षणांचे सतत निरीक्षण केले जाते. अत्यावश्यक लक्षणांमधील कोणतेही प्रतिकूल बदल झाले तर न्यूरोसर्जनशी सल्लामसलत करून ऍनेस्थेटिस्टद्वारे त्यावर त्वरित उपचार केले जातात. अनपेक्षित रक्तस्त्राव झाल्यास, रक्त दिले जाऊ शकते. (ब्लड ट्रान्सफ्युजन).

शस्त्रक्रियेनंतर:

रुग्णाला त्याच्या शस्त्रक्रियेच्या जखमांमधून बरे होण्यास मदत करण्याची आणि त्याची सामान्य स्थिती परत आणण्याची ही वेळ असते. कोमॅटोज रुग्णामध्ये ऍनेस्थेसिया नंतर शुद्ध येण्यास वेळ लागू शकतो. त्यामुळे अशा रुग्णांचे अतिशय काळजीपूर्वक निरीक्षण करणे आवश्यक असते. रूग्णाच्या शरीरात किती प्रवाही पदार्थ जात आहेत व किती बाहेर येत आहेत (आउटपुट), त्यांचे प्रतिजैविक (अ‍ॅन्टीबायोटीक्स), त्यांचे रक्त गोठू नये म्हणून जरूर असल्यास औषधे, त्यांचे इंट्राक्रॅनियल प्रेशर, त्यांची व्हायटल चिन्हे आणि त्यांच्या सामान्य परिस्थितींसह त्यांचे जीसीएस [जीसीएस खाली समजावले आहे.] निरीक्षण महत्त्वपूर्ण असते. प्रेशर सोर्स टाळण्यासाठी कोमॅटोज रुग्णाला हलवावे लागते, परंतु न्यूरोसर्जन त्याला हलवण्याची परवानगी नाकारू शकतात आणि अशा आव्हानात्मक परिस्थिती सुपर स्पेशालिस्ट्समध्ये वारंवार चर्चा करून योग्ये प्रकारे हाताळल्या जातात.

वरील सर्व एकत्रितपणे पेरीऑपरेटिव्ह रुग्ण व्यवस्थापन म्हणतात.

जीसीएस

न्यूरोलॉजिकल मॉनिटरिंगसाठी जीसीएस स्कोअर हे एक महत्त्वाची तपासणी पद्धत आहे. जीसीएस म्हणजे ‘ग्लासगो कोमा स्केल’. प्रशिक्षित हॉस्पिरटल कर्मचाऱ्यांकडून इमरजन्सी रूम व आयसीयू मध्ये ही प्रणाली वापरून रूग्णाच्या परिस्थितीचा अंदाज बांधला जातो. जीसीएस चा वापर रुग्णालयात दाखल झालेल्या रुग्णांच्या वाचण्याच्या (जीवंत राहण्याच्या) शक्यतेचा अंदाज लावण्यासाठी केला जातो. हे जीसीएस तीन घटकांच्या गुणांची बेरीज आहे: ते तीन घटक म्हणजे डोळे उघडणे, तोंडी प्रतिसाद आणि मोटर प्रतिसाद हे होय. जागत्या तंदुरुस्त व्यक्तिमध्ये जीसीएसचा सर्वोच्च स्कोअर १५ असतो, आणि मृत्यूमुखी पडलेल्या रूग्णाचा स्कोर सर्वात कमी म्हणजे ३ असतो. १५ चा स्कोअर हे सूचित करतो की रुग्ण पूर्णपणे जागृत आहे, प्रतिसाद देत आहे आणि त्याला स्मृती किंवा विचार यांच्या समस्या नाहीत. स्कोअर जितका कमी असेल तितका कोमा अधिक खोल असेल, आणि रूग्णाची एकूण परिस्थिती बीकट असेल.

कोमॅटोज रुग्णाचा ग्लासगो कोमा स्केल (GCS) स्कोअर सहसा 8 किंवा त्याहून कमी असतो.

एनआयसीयू मध्ये गंभीर काळजी

पेरीऑपरेटिव्ह कालावधीत रूग्णाची सतत काळजी घेण्याचे व्यवस्थापन सतर्क न्यूरोलॉजिकल मॉनिटरिंग आणि जरुर पडल्यास त्वरित हस्तक्षेप करणे या भोवती फिरते. न्यूरोलॉजिकल स्थितीचे सतत मूल्यांकन, ज्यामध्ये डोळ्यातील बाहुल्यांची उजेडाला प्रतिक्रिया, मोटर प्रतिसाद आणि जीसीएस समाविष्ट असतात. सेरेब्रल परफ्यूजन योग्य करण्यासाठी आणि शरीराला दुसरी कुठली इजा टाळण्यासाठी वरील गोष्टी मार्गदर्शक असतात. वरील गोष्टींनुसार सिडेशन किती द्यायचे, व्हेंटिलेटर सेटिंग्ज काय ठेवाव्यात आणि औषधीय हस्तक्षेप कधी व काय करावेत याबद्दल निर्णय घेण्यासाठी वरील मार्गदर्शक खूप उपयोगाचे असतात.

सारांश

एनआयसीयू मधील कोमॅटोज रूग्णांच्या पेरीऑपरेटिव्ह मॅनेजमेंटसाठी सर्वसमावेशक आणि मल्टी-डिसीप्लीनरी दृष्टीकोन असणे आवश्यक आहे. त्यामध्ये न्यूरोसर्जिकल उपचार, ऍनेस्थेसिया, उत्कृष्ट नर्सिंग काळजी घेणे आणि न्यूरो-पुनर्वसन यांचा समावेश असतो.

अनेक लोकांना आयसीयूची भीती वाटते. वास्तविक रूग्णांना बरे करण्यासाठी चांगल्या हॉस्पिटलमधील आयसीयू म्हणजे सर्वोत्तम ठिकाण. जर एखादा रुग्ण इंट्यूबेटेड असेल आणि तो व्हेंटिलेटरवर असेल तर त्याचा अर्थ असा नाही की ती व्यक्ती मरणार आहे. क्रिटीकल केअर तज्ज्ञ रुग्णाची तब्बेत स्थिर करतात व त्यानंतर ते व्हेंटिलेटरने दिलेल्या प्राणवायुचे प्रमाण हळूहळू कमी करून पाहतात आणि शेवटी रुग्ण स्वतःहून श्वास घेऊ शकतो. या प्रक्रियेला ‘विनिंग’ म्हणतात. हे करतांना रुग्णाचा व्हेन्टीलेटर द्वारा ऑक्सिजनचा पुरवठा हळूहळू कमी होतो. अशा प्रकारे सर्जिकल कोमॅटोज रुग्णांवर चांगल्या रुग्णालयात एनआयसीयू मध्ये उपचार केले जातात.