By Dr. Ravindra Patil
बालकांमध्ये मेंदूची दुखापत होण्याची अनेक कारणे असू शकतात. काही प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
– खेळाडूंची चकमक: फुटबॉल, बास्केटबॉल इत्यादी खेळांमध्ये झालेल्या धडका आणि चकमकींमुळे मेंदूला दुखापत होऊ शकते.
मेंदूच्या दुखापतींवर उपचार करण्यासाठी विविध न्यूरोसर्जिकल उपाय उपलब्ध आहेत. दुखापतीच्या प्रकारानुसार आणि गंभीरतेनुसार हे उपाय निवडले जातात.
– या शस्त्रक्रियेत खोपडीत छिद्र करून मेंदूच्या दुखापतीचा थेट उपचार केला जातो. मेंदूतील रक्तस्त्राव, हेमेटोमा (रक्ताचा गट्ठा), किंवा ट्यूमर काढण्यासाठी ही शस्त्रक्रिया केली जाते.
– मेंदूतील सूज कमी करण्यासाठी खोपडीत एक भाग काढला जातो. त्यामुळे मेंदूला अधिक जागा मिळते आणि सूज कमी होते.
– हायड्रोसेफॅलस (मेंदूत पाण्याचा साठा) असलेल्या मुलांमध्ये ही शस्त्रक्रिया केली जाते. या प्रक्रियेत मेंदूतील अतिप्रवाहित द्रव बाहेर काढला जातो.
– मेंदूतील दाब मोजण्यासाठी एक विशेष उपकरण बसवले जाते. त्यामुळे मेंदूतील दाब वाढल्यास त्वरित उपचार करता येतात.
– हायड्रोसेफॅलस असलेल्या मुलांमध्ये मेंदूतील द्रव निचरा करण्यासाठी शंट बसवला जातो, ज्यामुळे मेंदूतील द्रव बाहेर येऊन दाब कमी होतो.
न्यूरोसर्जिकल उपायांनंतर मुलांच्या पुनर्प्राप्तीसाठी पुनर्वसनाची प्रक्रिया महत्त्वाची असते. यामध्ये विविध थेरपीज जसे की फिजिओथेरपी, ऑक्यूपेशनल थेरपी, आणि स्पीच थेरपींचा समावेश होतो. या थेरपीज मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक क्षमतांची पुनर्प्राप्ती करण्यात मदत करतात.
गंभीर मेंदूची इजे नंतर उत्तम प्रकारे ऑपरेशन केले असले अथवा अन्य कोणताही उपाय केला असला तरी त्यानंतर क्वचित प्रसंगी दीर्घकालीन शारीरिक आणि मानसिक विकार निर्माण होऊ शकतात. पुनर्वसन (रीहॅबीलिटेशन) हा बरे होण्याचा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे जो बालकांना या आव्हानांवर मात करण्यास आणि त्यांचे स्वतंत्र जीवन जगण्याची क्षमता सुधारण्यास मदत करू शकते.
– पुनर्वसन बाल रुग्णालये, पुनर्वसन केंद्रे, आउटपेशंट क्लिनिक आणि घरी देखील उपलब्ध आहे.
– पुनर्वसन शक्य तितक्या लवकर सुरू करणं चांगलं. लवकर हस्तक्षेप मुलांना त्यांची क्षमता पूर्णपणे विकसित करण्याची आणि स्वतंत्र जीवन जगण्याची अधिक चांगली संधी देऊ शकतो.
पालक त्यांच्या मुलांच्या पुनर्वसनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावू शकतात. ते घरी व्यायाम आणि क्रियाकलापांमध्ये सहभागी होऊ शकतात, प्रगतीवर लक्ष ठेवू शकतात आणि प्रोत्साहन देऊ शकतात.
बालकांमधील मेंदूच्या दुखापतीचे कारणे विविध असू शकतात आणि त्यावर योग्य न्यूरोसर्जिकल उपाय करणे आवश्यक असते. पुनर्वसन खूप महत्वाचे असते.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.
