By Dr.Ravindra Patil
सर्व्हायकल व्हर्टिगो नावाची स्थिती आहे हे जाणून लोकांना आश्चर्य वाटते. बहुतेक लोकांच्या मानसिकतेमध्ये, चक्कर येणे किंवा व्हर्टिगो या समस्या कधीच मानेशी जोडलेले नसतात असे वाटते. अशक्तपणामुळे व्हर्टिगो होतो असे बहुतेकांना वाटते. तसे नाहीये. सरव्हायकल व्हर्टिगोची लक्षणे मज्जासंस्थेच्या विकारांच्या लक्षणांसारखीच असू शकतात. काही वेळा ते व्हर्टिगोच्या सामान्य समस्यांसारखे असू शकतात. परंतु सर्व्हायकल व्हर्टिगोची लक्षणे बहुतेक वेळा मान दुखणे आणि चक्कर येणे किंवा चक्कर येणे ही असतात. लवकरात लवकर उपचार सुरू करण्यासाठी तुमचा सर्व्हायकल व्हर्टिगो ओळखणे आणि त्याचे निदान करणे महत्त्वाचे आहे.
सर्व्हायकल व्हर्टिगो असलेल्या लोकांना मानदुखी आणि चक्कर येणे दोन्ही असतात. इतर लक्षणांमध्ये दृष्टी समस्या, मळमळ आणि समन्वयाचा अभाव यांचा समावेश होतो. जळजळ, सांधे समस्या आणि इजा यासारख्या अनेक वेगवेगळ्या गोष्टींमुळे ही स्थिती निर्माण होऊ शकते. सर्व्हायकल चक्कर ही एक उपचार होण्यायोग्य स्थिती आहे जी सहसा शारीरिक उपचार आणि आतील कानाच्या व्यायामाने निघून जाते.
सर्व्हायकल – ज्याला सर्व्हिकोजेनिक व्हर्टिगो देखील म्हणतात – ही अशी स्थिती आहे ज्यामुळे मान दुखणे आणि चक्कर येणे दोन्ही होतात. हे मानेच्या विशिष्ट परिस्थितीशी संबंधित आहे. मानेच्या मणक्याला झालेल्या दुखापतीनंतर सर्व्हायकल चक्कर देखील येऊ शकतो. जरी, बहुतेक प्रकरणांमध्ये, प्रारंभिक आघातानंतर काही महिने किंवा वर्षांपर्यंत लक्षणे दिसून येत नाहीत.
तुमची मानेच्या मणक्याची – किंवा तुमची मान – संतुलन आणि समन्वयात महत्त्वाची भूमिका बजावते. म्हणून, जेव्हा तुमच्या मणक्याच्या या भागात सूज येते, संधिवात किंवा दुखापत होते तेव्हा तुम्हाला चक्कर येणे, डोके हलके आणि अस्थिर वाटू शकते.
व्हर्टिगो म्हणजे कताईच्या संवेदना, तुम्ही हलत नसतानाही जग फिरतय असे वाटणे. सर्व्हायकल व्हर्टिगो ही एक विशिष्ट प्रकारची चक्कर आहे ज्यामध्ये चक्कर येण्याच्या संवेदना फक्त मानेच्या दुखापती किंवा जळजळीशी संबंधित असतात.
कोणालाही सर्व्हायकल व्हर्टिगोचा त्रास होऊ शकतो. परंतु अशा लोकांमध्ये ही स्थिती अधिक सामान्य आहे:
ग्रीवाच्या व्हर्टिगोची लक्षणे व्यक्तीपरत्वे बदलतात. ती खालील प्रमाणे असू शकतात:
इतर प्रकारच्या व्हर्टिगोच्या प्रमाणे मानेच्या व्हर्टिगोमुळे तुम्हाला क्वचितच असे वाटते की तुम्ही फिरत आहात. त्याऐवजी, बहुतेक लोक हलके किंवा “फ्लोटिंग” संवेदना झाल्याचे वर्णन करतात.
या शिवाय, सर्व्हायकल व्हर्टिगोची लक्षणे इतर वेस्टिब्युलर (आतील कानाच्या) विकारांच्या लक्षणांसारखीच असतात. त्या शिवाय:
या कारणास्तव, तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याला निदान करण्यापूर्वी इतर परिस्थिती नाकारण्याची आवश्यकता असते.
कधीही तुमच्या मानेच्या मणक्याला समस्या निर्माण होते किंवा दुखापत होते, चक्कर येणे आणि इतर लक्षणे उद्भवू शकतात. तज्ञ अजूनही सर्व्हायकल व्हर्टिगोवर संशोधन करत आहेत, परंतु संभाव्य कारणांमध्ये ही कारणे समाविष्ट आहेत:
मानेच्या व्हर्टिगोचे कारण काहीही असले तरीही, तणाव आणि चिंता ही तुमची लक्षणे ट्रिगर करू शकतात.
कारण सर्व्हायकल चक्कर इतर परिस्थितींच्या लक्षणांची नक्कल करू शकते – जसे की BPPV, मध्यवर्ती चक्कर आणि वेस्टिब्युलर न्यूरिटिस – म्हणून तुमच्या डॉक्टरला इतर समस्या नाहीत हे पाहणे आवश्यक असते. हे करण्यासाठी, त्यांना अनेक निदान चाचण्या कराव्या लागतील, ज्यामध्ये खालील समाविष्ट असू शकतात:
सर्व्हायकल व्हर्टिगोच्या उपचारामध्ये अंतर्निहित स्थितीकडे लक्ष देणे समाविष्ट असते. आपल्या डॉक्टरांच्या विशिष्ट मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करण्याचे सुनिश्चित करा. याव्यतिरिक्त डॉक्टर शारीरिक उपचार, वेस्टिब्युलर पुनर्वसन, औषधोपचार किंवा उपचारांच्या संयोजनाची सल्ला देऊ शकतात.
शारीरिक थेरपीचे व्यायाम तुमचे संतुलन आणि समन्वय सुधारण्यास तसेच तुमच्या मानेचा लवचीकपणा व फिरण्याचा व्यास मदत करू शकतात. एक फिजिकल थेरपिस्ट तुम्हाला योग्य आसनात प्रशिक्षण देऊ शकतो आणि तुमची लक्षणे कमी करण्यासाठी स्ट्रेचिंग व्यायाम शिकवू शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, तुमची मान आणि मणक्याचे कायरोप्रॅक्टिक समायोजन करण्यासाठी तुमचा आरोग्य सेवा प्रदाता तुम्हाला एखाद्या विशेषज्ञ कायरोप्रॅक्टरकडे पाठवू शकतो.
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की शारीरिक उपचाराने ग्रीवाच्या व्हर्टिगोची अनेक लक्षणे सुधारू शकतात, परंतु चक्कर येणे दूर करू शकत नाही. या कारणास्तव, तुमचे आरोग्य सेवा प्रदाता वेस्टिब्युलर पुनर्वसनाची देखील शिफारस करू शकतात.
वेस्टिब्युलर रिहॅबिलिटेशनमध्ये तुमचे संतुलन सुधारण्यासाठी आणि चक्कर येणे कमी करण्यासाठी डिझाइन केलेल्या अनेक व्यायामांचा समावेश आहे. हे सर्व्हायकल व्हर्टिगोचे व्यायाम तुमच्या गरजेनुसार तयार केले जातात आणि त्यात प्रशिक्षण समाविष्ट असू शकते:
सर्व्हायकल व्हर्टिगोचे हे उपचार घरी कसे करायचे हे तज्ञ तुम्हाला शिकवू शकतात.
औषधे देखील तुमच्या सर्व्हायकल व्हर्टिगो उपचार योजनेचा एक भाग असू शकतात. या औषधांमध्ये हे समाविष्ट असू शकते:
ग्रीवाच्या व्हर्टिगोचा उपचार सामान्यत: न्यूरोलॉजिस्टद्वारे केला जातो – एक डॉक्टर जो मेंदू, पाठीचा कणा आणि मज्जातंतूंच्या आजारांमध्ये तज्ञ असतो. तो न्यूरो-फिजिशियन किंवा न्यूरोसर्जन असू शकतो.
मिरजेचे न्युरो सर्जन डॉ रवींद्र पाटील यांनी असल्या अनेक सर्व्हायकल व्हर्टिगोच्या केसेसचा यशस्वी उपचार केला आहे. ते मिरजेच्या समर्थ न्युरो एन्ड सूपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये काम करतात.
आपण नेहमी सर्व्हायकल चक्कर रोखू शकत नाही, विशेषतः जर सर्व्हायकल व्हर्टिगो कार अपघात, क्रीडा इजा किंवा इतर क्लेशकारक घटनांचा परिणाम असेल तर. तथापि, शारीरिक उपचार व्यायाम आपल्या मानेचे स्नायू मजबूत ठेवण्यास मदत करू शकतात. शिवाय, हे तुमच्या सर्व्हायकल डिस्कवरील दाब कमी करू शकते आणि नंतर सर्व्हायकल व्हर्टिगोचा धोका कमी करू शकतात.
बर्याच वेळा, ग्रीवाचा चक्कर आटोक्यात येतो. परंतु योग्य निदान आणि उपचार आवश्यक आहेत. इतर, अधिक गंभीर परिस्थिती नाकारण्यासाठी तुम्हाला कदाचित तपासणीची आवश्यकता असेल.
एकदा निदान स्थापित झाल्यानंतर, तुमचे डॉक्टर तुमची लक्षणे कमी करण्यासाठी वैयक्तिक उपचार सुचवतील. तुमच्या स्थितीचे कारण आणि व्याप्ती यावर अवलंबून, तुम्हाला शारीरिक उपचार, वेस्टिब्युलर (आतील कान) थेरपी किंवा औषधोपचाराची आवश्यकता असू शकते.
जर तुम्हाला मानदुखी, चक्कर येणे किंवा इतर सर्व्हायकल व्हर्टिगोची लक्षणे असतील तर शक्य तितक्या लवकर तुमच्या डॉक्टरांना भेटा. कारण इतर रोग सर्व्हायकल व्हर्टिगोची नक्कल करू शकतात. सर्व्हायकल व्हर्टिगो मध्ये अधिक गंभीर आरोग्य स्थिती होऊ नये म्हणून, त्वरित निदान आणि उपचार महत्त्वाचे आहेत.
तुम्हाला सर्व्हायकल चक्कर किंवा संबंधित आरोग्य समस्या असल्याची तुम्हाला शंका असल्यास, तुमच्या आरोग्य सेवा प्रदात्याला विचारण्यासाठी येथे काही प्रश्न आहेत:
चक्कर येणे आणि मानदुखी ही दोन्ही रोगाची लक्षणे आहेत जी दैनंदिन जीवनात व्यत्यय आणू शकतात. परंतु जेव्हा ते एकत्र येतात तेव्हा अगदी साधी कार्ये देखील अशक्य वाटू शकतात. तुमचा डॉक्टर सर्व्हायकल चक्कर कशामुळे येते हे ठरवू शकतात आणि तुमची लक्षणे कमी करण्यासाठी उपचार योजना तयार करू शकतात. काळजी आणि परिश्रम घेऊन, तुम्ही तुमची लक्षणे कमी करू शकता आणि तुमच्या जीवनाची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात सुधारू शकता.
समर्थ न्यूरो आणि सुपरस्पेशालिटी हॉस्पिटलमध्ये 100+ बेड आहेत आणि हे न्यूरोलॉजिकल समस्या / आजारावरील इमर्जन्सी सर्जरीमध्ये आणि निदानामध्ये तज्ञ आहे.