घरी लघवीच्या नळीची (फोलीज कॅथेटर) काळजी
घरी लघवीच्या नळीची (फोलीज कॅथेटर) काळजी
By Dr.Ravindra Patil
काही शस्त्रक्रियांनंतर किंवा ब्रेन स्ट्रोकनंतर, काहीवेळा रुग्णाला त्याच्या मूत्राशयावर नियंत्रण ठेवता येत नाही. यामुळे सामाजिक समस्या आणि अस्वच्छता निर्माण होते. त्यामुळे मूत्राशयाच्या आत एक नळी घालून ठेवतात. त्याला फॉलीज कॅथेटर म्हणतात. ही माहिती तुम्हाला तुमच्या स्वतःच्या फॉलीज कॅथेटरची किंवा तुमच्या रुग्णाच्या फॉलीज कॅथेटरची काळजी घेण्यात मदत करेल.
परिस्थितीनुसार, एकतर रुग्ण स्वतः/स्वतः फॉलीचे कॅथेटर आणि पिशवी यांची काळजी घेऊ शकतो किंवा एकतर परिचारिका किंवा हॉस्पिटल प्रशिक्षित कर्मचार्यांनी हे काम करू शकतात.
तुम्हाला असे वाटेल की तुम्ही तुमच्या वडिलांसाठी किंवा आईसाठी तुम्ही हे केले पाहिजे, परंतु लक्षात ठेवा, तुमच्या जवळच्या आणि प्रिय नातेवाईकाची काळजी घेण्यात गोपनीयतेच्या समस्या आणि तुम्ही करत असलेल्या कामाचा तिरस्कार येऊ शकतो. आपण ते करू शकू असा भक्कम आत्मविश्वास तुम्हाला वाटत असेल तरच हे करा. त्यासाठी परिचारिका आणि रुग्णालयातील कर्मचाऱ्यांना प्रशिक्षण दिले जाते. हे कठीण नाही आहे, आपल्याला फक्त अचूक चरणांचे अनुसरण करावे लागते.
Table of Contents
फोलीज कॅथेटर म्हणजे काय ?
फॉली कॅथेटर एक पातळ व लवचिक नलिका असते. ती तुमच्या मूत्राशयातून तुमच्या शरीराबाहेर मूत्र वाहून नेते. ती तुमच्या मूत्राशयात ठेवली जाते. अशी प्रकारे फॉलीज कॅथेटर तुमची लघवी काढून एका पिशवीत साठते. फॉलीज कॅथेटरची नळी बाहेर येऊ नये म्हणून त्यात पाण्याने भरलेल्या फुगा असतो त्या फुग्याने फॉलीज केथेटर तुमच्या मूत्राशयात धरला जातो.
फॉलीज कॅथेटर कसे कार्य करते
तुमचे मूत्र तुमच्या मूत्राशयातून आणि ड्रेनेज ट्यूबमधून ड्रेनेज कलेक्शन बॅगमध्ये जाते. ड्रेनेज पिशवी एका विशेष टेपने पायावर राहते.
तुमच्या फॉली कॅथेटरची काळजी कशी घ्यावी
तुमच्या फॉली कॅथेटरची काळजी घेण्यासाठी, तुम्हाला हे करणे आवश्यक आहे:
- तुमचा कॅथेटर दररोज स्वच्छ करा.
- तुमची ड्रेनेज पिशवी दिवसातून दोन वेळा रिकामी करा.
- तुमच्या ड्रेनेज पिशव्या आठवड्यातून एकदा बदलून तिथे नवीन पिशवी लावा.
- तुमच्या ड्रेनेज पिशवीची नळी जर तुंबली असेल तर तुम्ही ती बदलली पाहिजे.
- तुमच्या ड्रेनेज पिशव्या दररोज धुवा.
- शरीरात योग्य प्रमाणात पाणी राखण्याकरता तुम्ही जागे असताना दर दोन तासांनी एखादा ग्लास पाणी किंवा इतर द्रव प्या.
कॅथेटर तुमच्या शरीरात प्रवेश करतो त्याच्या आजूबाजूला तुम्हाला कधी कधी रक्त किंवा मूत्र दिसू शकते. तुम्ही चालत असताना किंवा शी करतांना हे घडू शकते. ड्रेनेज बॅगमध्ये लघवी जात असल्यास हे सामान्य आहे. पण जर तुमच्याकडे ड्रेनेज पिशवीमध्ये लघवी होत नसेल, तर तुम्ही तुमच्या डॉक्टरांना भेटणे आवश्यक आहे.
पुरुषाचे जननेंद्रिय किंवा स्त्रियांच्या योनीची काळजी
पुरुषाचे जननेंद्रिय किंवा स्त्रियांच्या योनी यांत जेथे कॅथेटर आत शिरते तेथून संक्रमण दूर ठेवण्यासाठी पाणी-आधारित लुब्रीकंट वापरा. कॅथेटर तुमच्या शरीरात जिथे जाईल तिथे जेल लावा.
दररोज आंघोळ करून पुरुषाचे जननेंद्रिय किंवा स्त्रियांचा योनीमार्ग स्वच्छ ठेवा. तुमचे फॉलीज कॅथेटर असताना हे संक्रमण टाळण्यास मदत करेल.
फॉलीज कॅथेटर सहीत आंघोळ कशी करावी
- तुमच्या मुत्राशयात फॉलीज कॅथेटर असताना तुम्ही आंघोळ करू शकता.
- तुमचा कॅथेटर काढून टाकेपर्यंत टब बाथ मात्र घेऊ नका. कॅथेटर असताना तसे केल्याने तुम्हाला संसर्ग होण्याचा धोका असतो.
- तुम्ही सकाळी आंघोळ करून मग तुमची बॅग बदला.
फॉलीज कॅथेटर कसा स्वच्छ करावा
तुम्ही शॉवरमध्ये असताना तुमचे कॅथेटर स्वच्छ करू शकता. या सूचनांचे पालन करा.
- सौम्य साबण वापरा, जसा की डोव्ह.
- तुमचे हात साबण आणि पाण्याने किंवा अल्कोहोल-आधारित हँड सॅनिटायझरने धुवा.
- तुम्ही अल्कोहोल-आधारित हँड सॅनिटायझर वापरत असल्यास, हात कोरडे होईपर्यंत त्यांना एकमेकांवर घासा.
- सौम्य साबण आणि पाणी वापरून, तुमचे लिंग किंवा योनी स्वच्छ धुवा.
- पुरुषाचे जननेंद्रिय असल्यास पुढची त्वचा (तुमच्या लिंगाच्या टोकाभोवतीची त्वचा) मागे घ्या. तुमच्या लिंगासह क्षेत्र स्वच्छ करा.
- योनी असल्यास, योनीमार्गाच्या भोवतालची त्वचेची लहान पट वेगळी करा. समोरून ते माग पर्यांतचा भाग स्वच्छ करा.
- कॅथेटर तुमच्या शरीरात प्रवेश करतो ती जागा स्वच्छ करा. याला तुमचे मूत्रमार्ग म्हणतात.
- आधी कॅथेटर जिथून तुमच्या शरीरात प्रवेश करतो तेथून स्वच्छ करायला सुरुवात करा आणि नंतर खाली तुमच्या शरीरापासून दूर स्वच्छ करा. कॅथेटर तुमच्या शरीरात प्रवेश करते त्या ठिकाणी धरून ठेवा जेणेकरून त्यावर ताण येऊ नये.
- क्षेत्र चांगले स्वच्छ धुवा आणि हळूवारपणे कोरडे करा.
ड्रेनेज पिशव्या कधी बदलायच्या
ड्रेनेज पिशवी दिवसातून दोन वेळा बदलावी:
- सकाळी आंघोळ केल्यानंतर रात्रीची बॅग बदला.
- रात्री झोपण्यापूर्वी बॅग बदला.
- आठवड्यातून एकदा नवीन ड्रेनेज पिशव्या लावा. ड्रेनेज पिशवी तुंबली असेल किंवा ब्लॉक झाली असेल तर तुम्ही ती बदलली पाहिजे.
तुमची ड्रेनेज पिशवी कशी बदलावी
या साठी तुम्हाला खालील गोष्टींची गरज पडेल:
- स्वच्छ कापड (तुम्ही आंघोळीसाठी वापरत नसलेले) किंवा 4 इंच x 4 इंच कापसाचे कापड.
- दुसरी ड्रेनेज पिशवी.
- दोन अल्कोहोल पॅड.
- आपले हात साबण आणि पाण्याने किंवा अल्कोहोल-आधारित हँड सॅनिटायझरने चांगले धुवा.
- ड्रेनेज बॅगमधून मूत्र शौचालयात रिकामे करा. ड्रेनेज पिशवीचा, शौचालयाच्या बाजूला किंवा कोणत्याही रिकाम्या कंटेनरला कधीही स्पर्श होणार नाही याची काळजी घ्या. चुकून स्परर्श झाला तर जी जागा 15 सेकंदांसाठी अल्कोहोल पॅडने पुसून काढा.
- नळी किंवा पिशवी कुठून गळत आहे हे शोधण्यासाठी कनेक्टरखाली स्वच्छ कापड किंवा कापसाचे कापड ठेवा.
- कॅथेटरला तुमच्या बोटांनी चिमटा आणि मगच वापरलेली पिशवी सोडवा करा.
- कॅथेटरच्या शेवटचे टोक अल्कोहोल पॅडने पुसून टाका.
- नवीन पिशवीवरील कनेक्टर दुसऱ्या अल्कोहोल पॅडने पुसून टाका.
- स्वच्छ पिशवी कॅथेटरशी जोडा आणि मगच तुमच्या बोटाची चिमूट सोडा. म्हणजे लघवी गळणार नाही. पिशवी गळण्या पासून रोखण्यासाठी कॅथेटर त्याच्याशी घट्ट जोडलेला असल्याची खात्री करा.
- सर्व कनेक्शन तपासा. टयूबिंगमधील कोणतीही आटी किंवा वळण असल्यास सरळ करा.
ड्रेनेज बॅगची काळजी कशी घ्यावी
- आवश्यकतेनुसार दर 2 ते 4 तासांनी बॅग टॉयलेटमध्ये रिकामी करा. आपण पिशवीच्या तळाशी असलेल्या झाकणावाटे हे करू शकता. पिशवी पूर्णपणे भरू देऊ नका.
- दिवसा तुम्ही लेग बॅग घातली असताना दोन तासांपेक्षा जास्त वेळ झोपू नका. यामुळे तुमचे लघवी जसे हवे तसे निचरा होण्यापासून रोखू शकते.
रात्रीच्या ड्रेनेज बॅगची काळजी घेणे
- रात्रीची पिशवी नेहमी तुमच्या मूत्राशयाच्या पातळीच्या खालच्या पातळीवर ठेवा.
- जेव्हा तुम्ही झोपायला जाल तेव्हा तुमची नाईट बॅग पलंगाच्या खाली लटकवा. एक लहान कचरापेटी वापरून हे करू शकता. कचरापेटीत स्वच्छ प्लास्टिक पिशवी ठेवा. तुमची नाईट बॅग कचराकुंडीच्या आत लटकवा.
आपल्या ड्रेनेज पिशव्या साफ करणे
तुमच्या मुत्राच्या बॅग दररोज आतून स्वच्छ करा. या सूचनांचे पालन करा.
या साठी तुम्हाला गरज पडेल:
- पांढरे व्हिनेगर.
- थंड पाणी.
- तुमचे हात साबण आणि पाण्याने किंवा अल्कोहोल-आधारित हँड सॅनिटायझरने स्वच्छ करा.
- पिशवी थंड पाण्याने स्वच्छ धुवा. गरम पाणी वापरू नका कारण ते प्लास्टिक खराब करू शकते.
- वासापासून मुक्त होण्यासाठी, 1 भाग पांढरा व्हिनेगर आणि 3 भाग पाण्याच्या मिश्रणाने पिशवी अर्धवट भरा. पिशवी हलवा आणि 15 मिनिटे ते मिश्रण पिशवीत राहू द्या.
- पिशवी थंड पाण्याने स्वच्छ धुवा. सुकण्यासाठी तिला उलटी टांगून ठेवा.
फॉलीज कॅथेटर मुळे होणारे संक्रमण कसे टाळावे
तुमच्या शरीरात कॅथेटर असताना संक्रमण होण्यापासून रोखण्यासाठी या मार्गदर्शक तत्त्वांचे अनुसरण करा:
- ड्रेनेज पिशवी तुमच्या मूत्राशयाच्या पातळीच्या खाली ठेवा.
- ड्रेनेज पिशवी नेहमी जमिनीपासून दूर ठेवा.
- कॅथेटर हलू नये म्हणून आपल्या मांडीला सुरक्षित ठेवा.
- कॅथेटरवर झोपू नका किंवा ट्यूबिंगमध्ये लघवीचा प्रवाह रोखू नका.
- कॅथेटर स्वच्छ ठेवण्यासाठी दररोज शॉवर घ्या.
- कॅथेटर किंवा पिशवीला स्पर्श करण्यापूर्वी आणि नंतर आपले हात धुवा.
तुमचे कॅथेटर महिन्यातून एकदा बदलले पाहिजे. पण जर तो काम करत नसेल थांबले किंवा तुम्हाला संसर्ग झाला असेल तरी कॅथेटर लगेच बदलायला हवा.